Boswachterswoning en vakwerkschuur

Boswachterswoning in vakwerkbouw uit midden 19de eeuw met bijhorende vakwerkschuur, gelegen in het voormalige 300719 van het 300719. Vandaag doet het gebouw dienst als bezoekerscentrum van het provinciaal domein Nieuwenhoven.

Volgens kadastergegevens van 1855 werd de boswachterswoning midden 19de eeuw door baron Charles Whettnall, eigenaar van het kasteel Nieuwenhoven, gekocht van Karel Dèlpier. Hij liet het gebouw afbreken en een nieuwe woning optrekken, mogelijk kan het ook gaan om een vergroting.

De woning lag niet ver van de nieuwe toegangsweg tot het kasteel, uit de tweede helft van de 19de eeuw (kadastraal geregistreerd in 1902). Deze boswachterswoning heeft een zelfde stijl als de 300719 aan Engelbamp, een zogenaamde Engelse landelijke stijl. De aankleding is waarschijnlijk te dateren in het laatste kwart van de 19de eeuw. Begin 20ste eeuw nogmaals vergroot (rechts).

Rechthoekig volume van één bouwlaag onder een overkragend afgewolfd pannen zadeldak met houten schoorstukken van knoestige boomstammen. De structuur bestaat uit stijl- en regelwerk met lemen vullingen op een bakstenen voet. Kenmerkend is de centrale toegang die hoger is opgetrokken onder een afgewolfd zadeldak. De gevel is bekleed met een structuur van knoestige boomstammen, evenals de omlijstingen van de rechthoekige muuropeningen. Ook het dak boven de toegang wordt gedragen door een structuur van knoestige boomstammen. Eenvoudige achtergevel met rechthoekige muuropeningen. Rechts lagere aanbouw waarschijnlijk van latere datum.

Interieur met bewaarde structuur in stijl- en regelwerk met zichtbare telmerken en troggewelfjes tussen houten kinderbalken op hun kant.

Ten noordoosten kleine vakwerkschuur met een witgekalkte lemen vulling, vijf traveeën onder een overkragend pannen zadeldak. Centraal een hoge schuurpoort met links een voormalig woonhuis (?) en rechts nieuw (?) ingebrachte poorten.

Volgens oude foto’s was er over de Kelsbeek die voor de woning loopt een brugje met knoestige boomstammen.


Bron     : -
Auteurs :  Verwinnen, Katrien
Datum  : 2015

Bron: Bevat overheidsinformatie, verkregen onder de modellicentie voor gratis hergebruik Vlaanderen v1.0. URI:
Agentschap Onroerend Erfgoed 2019: Boswachterswoning en vakwerkschuur [online] https://inventaris.onroerenderfgoed.be/erfgoedobjecten/300719 Geraadpleegd op 12-11-2019

 

ONTDEKKING VAN DE DAG

De Tongersesteenweg (1817), ruggengraat van Limburgs-Haspengouw


De Tongersesteenweg (1817), ruggengraat van Limburgs-Haspengouw


Het efficiënte romeinse weggennet, zoals de ‘kassei’ Tongeren-Tienen, verviel in de vroege middeleeuwen. Waar geen bevaarbare waterlopen waren, was men opnieuw aangewezen op lokale onverharde verbindingen met diverse alternatieven naargelang de seizoensmodder. Terwijl het Luikerland in de 18de eeuw steenwegen aanlegde voor economische ontsluiting zoals de weg Luik-Sint-Truiden(-Brussel) in 1715-1740, was de Franse bezetter rond 1800 vooral militair gemotiveerd voor snelle, rechtlijnige verbindingen. De ‘Route Napoleon’ of het deel Maastricht-Tongeren van de verbinding Keulen-Duinkerken werd in 1804-1813 afgewerkt.

Vandermaelenkaart ca. 1850 met de steenweg als rechtlijnige verbinding. Bareel en kilometerpalen of ‘bornes’


Het was wachten op de Hollanders en hun Waterstaat-ingenieur De Sermoise om op 9 december 1817 de eerste steen te laten leggen aan de Sint-Truiderpoort in Tongeren door de provinciegouverneur. Het tracé dwars door de velden en weiden trok al snel handel en bewoning van de opzij liggende dorpskernen aan, getuige de jaartallen op vele gevels en de verbindingen zoals de dreef te Ordingen. De oude ‘Truierbaan’ in Rijkel verviel tot veldweg. Een tolbarreel aan het kruispunt met de Houtstraat Brustem deed dienst tot in 1867 deze gebruikersbijdrage werd opgeheven.

De weg naar Tongeren startte aan de oude Brustempoort. De beginkilometers waren gekend voor het omtuinde Casino (1862), het huis Moreau (1872), de arbeidershuisjes en het koetsenatelier Vanslype op de Pinberg en later voor de Veiling Haspengouw (1939-2017) en toegangen tot de Industriezone Schurhoven.

Na deze steenweg voltooide men vanuit de stad Sint-Truiden de kasseiwegen naar Hasselt (1838), Diest (1844) en Namen (1855).


In augustus 1914 kon de Duitse ruiterij haar opmars van Tongeren naar Sint-Truiden (en Orsmaal) ongestoord uitvoeren. Ze staken huizen in brand op de Pinberg, maar ter compensatie kwamen er nog voor het oorlogseinde enkele ‘Pruisenhuisjes’ of modelwoningen langs de Tongersesteenweg.

Drie rotondes in Ordingen, Borgloon en Tongeren moeten de verkeersstroom, vaak ‘gehinderd’ door traag landbouwverkeer, op deze N79 veiliger later verlopen. De lengte van deze gewestweg Sin-Truiden bedraagt tot aan de landgrens in Vroenhoven 34,6 kilometers. In Tongeren sluit ze aan op de autosnelweg Antwerpen-Luik E313.

De spoorlijn Tienen-Tongeren iets ten noorden van de steenweg was tussen 1876 en 1957 actief voor personenvervoer en biedt nu op haar tracé een recreatieve en toeristische fietsweg. 



Lees: Frank MULLENERS, ‘De eerstesteenlegging van de steenweg Tongeren-Sint-Truiden (1817)’, in ‘Historische bijdragen ter nagedachtenis van G. Heynen’, Sint-Truiden: Geschiedkundige kring van Sint-Truiden, 1984, p. 227-230; ‘Sint-Truiden ingekaderd 1830-1914’, tentoonstellingscatalogus, Sint-Truiden: vzw. Sint-Truiden 1300, 1998, p. 110-123.

 

Lees meer