Hoeve

Voormalige semi-gesloten hoeve uit de 19de eeuw, met oudere kern uit het vierde kwart van de 18de eeuw (?), na 1945 opgesplitst in drie woningen, gelegen aan de Steenweg. Baksteenbouw met verwerking van kalksteen.

Boerenburgerhuis van vier traveeën en twee en een halve bouwlaag onder gebogen zadeldak (mechanische pannen). Noordoostelijke lijstgevel met dubbelhuisopstand. Rechthoekige, voorheen beluikte benedenvensters in vlakke omlijstingen met lekdrempels op consooltjes; gelijksoortige bovenvensters doch met kordon vormende lekdrempels; langwerpige venstertjes op de zolderverdieping. Rechthoekige deuromlijsting op neuten en bordes; gestrekte houten tussendorpel en bovenlicht; latere houten kroonlijst op klosjes. Vlakke achtergevel (oudere ordonnantie); vlakke rechthoekige vensteromlijstingen van kalksteen, voorheen beluikt. Beschadigd tijdens bombardement in 1945: vensteromlijstingen met cement bijgewerkt. Deur van de derde travee mogelijk verbouwd venster. Zijpuntgevels op arduinen plint met hoekbanden op drie der hoeken. Noordwestelijke zijpuntgevel met telkens een rechthoekige vensteromlijsting op de twee bouwlagen; halfrond zoldervenstertje met arduinen onderdorpel en luik onder houten latei.

Ten zuidwesten van het vroegere erf, voormalige stallen onder zadeldak (deels Vlaamse pannen, deels mechanische pannen). Rechthoekige vensters en deuren; rechthoekige zolderluiken. Tegen de zuidoostelijke zijpuntgevel van het woonhuis, wagenhuis onder zadeldak (deels Vlaamse pannen in de dakkap aan de straatzijde, deels mechanische pannen aan de erfzijde); aan de straatzijde, rondboogpoort in een rechthoekige, kalkstenen omlijsting met geprofileerde, uitstekende sluitsteen. Achtergevel van twee traveeën en twee bouwlagen met rechthoekige venster- en deuromlijstingen; aantal gewijzigde muuropeningen en recente aanbouw.


Bron     : Schlusmans F. met medewerking van Gyselinck J., Linters A., Wissels R., Buyle M. & De Graeve M.-Ch. 1981: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie Limburg, Arrondissement Hasselt, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 6N2 (He-Z), Brussel - Gent.
Auteurs :  Schlusmans, Frieda
Datum  : 1981

Bron: Bevat overheidsinformatie, verkregen onder de modellicentie voor gratis hergebruik Vlaanderen v1.0. URI:
Agentschap Onroerend Erfgoed 2019: Hoeve [online] https://inventaris.onroerenderfgoed.be/erfgoedobjecten/23117 Geraadpleegd op 12-11-2019

 

ONTDEKKING VAN DE DAG

Het (ver)zoenkruis in Groot-Gelmen

Na een ongeval of moord plaatsen familie of kennissen vaak ter plekke een gedenkteken. Zogenaamde moordkruisen zijn al eeuwen bekend. Een bijzonder, zeldzaam kruis is een 'zoenkruis', opgericht door de partij van de moordenaar als verzoening met de familie van het slachtoffer. In Groot-Gelmen leunt er zo eentje nog tegen de kerkhofmuur:

Dit + staet ter memorie
van Jan Morbiers soon van
Leonard(us) Morbier(s) en Margareta
Bartole(yns) die van leve ter
doot bracht is deur Gysen
Vasoens, a(nno) 1643 ten 30 july
bidt voor
die ziele

In de zomer van 1643 werd Jan, de zoon van oud-schepen Leonard Morbiers, gedood door zijn dorpsgenoot Gijs Vasoens in Groot-Gelmen. De omstandigheden kennen we niet. Wel bleef een verslag bewaard van de bemiddelingsvergadering in herberg Het Klaverblad in Sint-Truiden. De twee broers van de moordenaar vroegen deze verzoening voor twee 'goede mannen', zijnde juristen-schepen van de stad. Notaris Van Nuyst stelde het contract op. Onder meer de vader van het slachtoffer, diens schoonzoon als secretaris van de rechtbank Gelinden en Christina Steukers, de moeder van de moordenaar, waren aanwezig. Die laatste nam de vergiffenis aan die vader Morbiers schonk aan moordenaar Gijs. 


Het kruis in maaskalksteen, met de ondergrondse voet

De moordenaar, zelf dus niet aanwezig, moest onmiddellijk 150 gulden laten betalen voor kosten van begrafenis en andere, en een jaarlijkse rente van 6 gulden voor een jaarmis, op een stuk akker.  Gijs moest binnen het jaar een stenen kruis oprichten op het plaatselijke kerkhof van 3,5 voet boven de aarde en met daarin de naam van Jan en zijn sterfdatum gekapt. Aan de armen van Groot-Gelmen zou hij 8 vaten koren geven en gebakken brood. Het brood was uit te delen in de week van de Sint-Maartenkermis, patroon van de parochie. De moeder van de moordenaar kreeg van de vader van het slachtoffer 3 vaten koren. Waarschijnlijk was ze onbemiddeld?
Alle notaris- en verteerkosten in het Klaverblad zijn voor rekening van Gijs of Gijsbrecht voluit, die een contactverbod van drie jaar krijgt met de kinderen en bloedverwanten van de vermoorde Jan. 

We schenken hier en nu nog altijd aandacht aan de vermoorde Jan. Wat bewijst dat deze eeuwenoude vorm van verzoening werkt. 




Jacques BROUWERS, Een zoenkruis te Groot-Gelmen, in Limburg, jg. 52, 1973, p. 61-68; Willem DRIESEN en Roger HAUBRECHTS, Groot-Gelmen via Helshoven. Wandeling, in Sint-Truiden, NATUURlijk een monument. Open Monumentendag Vlaanderen, Sint-Truiden: stadsbestuur, 2004, p. 104-109 en 111; Lambert BAREE te Groot-Gelmen, website home.scarlet.be/hetoudelandvanluik/, pagina Groot-Gelmen, 2019 raadpleging. 

Lees meer