Groot-Gelmen als kasteeldorp

Groot-Gelmen als kasteeldorp

Onderschrift bij deze foto

Groot-Gelmen (Frans: Grande-Jamine; Waals: Gronde-Djâmène) is een dorp in de Belgische provincie Limburg en een deelgemeente van Sint-Truiden. Groot-Gelmen heeft een oppervlakte van 4,92 vierkante kilometer en telde in 2001 556 inwoners. Groot-Gelmen is een Haspengouws landbouw- en woondorp aan de Herk die de oostgrens vormt.


Onderschrift bij deze foto

In Galmina verwent de gerestaureerde herberg De Zwaan (°1656) langs de oude landweg tussen Sint-Truiden en Luik zijn klanten. De ‘Genannen’ lieten hun kerk bouwen op de strategische beboomde heuvel in het dorp en dragen ook de zielenzorg voor de bekende Onze-Lieve-Vrouwekapel van Helshoven, op Hoepertings grondgebied. Van ver kwam men in Groot-Gelmen de heilige Bertilia, de moeder van de Drie Gezusters, vereren. Het kasteel De Motte ligt buiten het dorp in de richting van Helshoven.De naam van de bewoners Ulens en de Borman leeft er nog, maar hun gerestaureerde slot kreeg een horecabestemming. In het begin van de jaren 1970 was in dit dorp een selectiemesterij voor varkens, in 1995 vervangen door het Centrum voor Agrarisch Praktijkonderzoek. De voetbalploegen van Gelinden (°1971) en Oud Groot-Gelmen (°1980) gingen in 1992 samen op in Gelmen Vv

Onderschrift bij deze foto

De beroemde familie d’Udekem (koningin Mathilde) had iets te maken met het kasteel van Groot-Gelmen.

Het patronaat (een derde tienden) en het Lambertuskapittel (twee derden tienden). Vroege kerstening volgens de patroonheilige Martinus van Tours. In 966 door keizer Otto I afgenomen van de opstandige graaf Rodolf en aan graaf Immo gegeven. Eigen domein van graaf van Loon. Hing juridisch af van Gelinden en was geen heerlijkheid. Groot Loons leengoed Kermpthof op het grondgebied.

Onderschrift bij deze foto

Andere kapellen of kerken in de buurt, behalve die van Helshoven: Sint-Jozef, gerestaureerd in 2016 door kerkfabriek. Verder nog een 5-tal private straatkapellen.


W.D., De neo-Romaanse Sint-Martinuskerk van Groot-Gelmen (1880), in Sint-Truiden ingekaderd 1830-1914, Sint-Truiden, 1998, p. 144-145; Willem DRIESEN en Roger HAUBRECHTS, Groot-Gelmen via Helshoven. Wandeling, in: Natuur. Sint-Truiden, NATUURlijk een monument. Open Monumentendag Vlaanderen. Sint-Truiden 2004, Sint-Truiden: stadsbestuur, 2004, p. 104-109 en 111.


ONTDEKKING VAN DE DAG

Blavier, (Marie Hubert) Emile, politicus

Sint-Truiden 11.05.1884   Sint-Jans-Molenbeek 10 of 16.08.1946 Virginie Crokaert  

Zoon van herenboer Eugène uit Attenhoven en Marie Virginie Devue . Ouderlijk huis hoeve Stayenhof. 

Studeerde Germaanse filologie in Leuven. Voorzitter Limburgse studentengilde . Leraar Paturages 1910, Ath, Gent, Brussel, Chimay, Elsene en koninklijk atheneum Hasselt 1919-1922. Krijgsgevangen burgerwacht WO I, tentenkamp Munster tot begin 1915. Gehuwd met Zellikse. Gemeenteraadslid  1921 en schepen  van openbare werken en onderwijs 1926-1938. Katholiek volksvertegenwoordiger  1921-1945, senator 1946. Bijkomende rechtenstudie afgebroken. Eerst liberaal, dan activist en later katholiek minimalist. Lid Katholieke Vlaamse Kamergroep en verdediger minimumprogramma Van Cauwelaert o.a. in debat met Herman Vos in 1924. 6de jaarlijks congres Katholieke Vlaamse Landsbond  in Sint-Truiden 1927. Wetsvoorstellen bestuurlijke amnestie 1924 en taalgebruik middelbaar onderwijs 1932. Artikels in De Standaard. 

Dagelijks bestuur Katholieke Vlaamsche Landsbond 1930-1935 en betrokken bij de christelijke middenstand. Scheurlijst Verenigde Katholieken1932 na open conflict met conservatief katholieke burgemeester Cartuyvels  over commissarisbenoeming broer Joseph Blavier 1928. Christen-democratisch verruimer. Legendarisch dienstbetoon. IJverde voor sociale huisvesting, oudstrijders, katholiek onderwijs en landbouwersbelangen. Ondervoorzitter literaire Van Veldeke-Leëncomité 1938. Lijkrede door burgemeester Thenaers in De Tram  25.08.1946. Geschilderd portret door Jos Tysmans 1932. 

Grafmonument met IJzertoren Schurhoven.  

 Info: ODIS-databank, AMVC en HIP.
 Lit.: Ernest DE LAMINNE, Notes et impressions de captivité. Contribution à l’histoire de la Kultur, Luik, 1919, p. 23-25; Le cas de M. Blavier, in La Libre Belgique, 42, nr. 340, ca. 1920; Paul VRYDAGHS, Blavier in de amnestie-commissie, in De Schelde, 08.01.1925; HBVL, 22.11.1932; Adriaan LINTERS, Biografie van Emile Blavier, Hasselt: eigen beheer, 1969-1970; Bernard VAN CAUSENBROECK, in NEVLAB, p. 510-511; Frank DECAT, Partijpolitiek in Sint-Truiden tijdens het interbellum. De strijd Cartuyvels-Blavier, in LOLL, 79, 2000, p. 41-96; Urbain VANDERCASTEELEN, De noam Blavjei (BLAVIER) is bekénd in Sintrùin, in 't Bukske, nr. 3, Sint-Truiden: Neigemenneke, 2015, p. 64-66.