Kortenbos

Kortenbos, een boomkapelletje groeit uit een basiliek

In Kortenbos was het vroeger niet pluis. Het bosrijke snijpunt van enkele gemeenten en het eenzame kruispunt van de wegen Sint-Truiden naar Hasselt en Zepperen naar Kozen trok overvallers aan. De struikrovers van de Nachtegaal lieten zich niet afschrikken door de nabije Galgenberg. Eigenares en weduwe Van Oeteren vroeg dan maar raad aan de Minderbroeders in Sint-Truiden. De beruchte plek werd geheiligd door een simpel aarden Mariabeeldje in een eik. De witheren van Averbode deden er later een bedevaartskerk oprijzen. Die kreeg in 1936 zelfs de eretitel ‘basiliek’ en torent met zijn lantaarnspits en vier kleine torentjes hoog boven het gehucht uit.

Onderschrift...

Nu liggen er drie wegen kort bijeen: de oude steenweg naar Hasselt, de expressweg N… en de spoorlijn. De vele cafés voor pendelende lijnwerkers en bedevaarders sloten bijna allemaal hun deuren. Alleen de Rembrandt bij Mariëtte blijft nog. De autowijding , het voetbalspel van de groen-rode Basikiekjongens (°1944 en in 2000 gefusioneerd met Kozen), de actieve Heemkundige Kring (°1987) en de verkaveling Nachtegaal-Begaardenbos (°1990) brengen nog beweging in deze woonkern bij een wegkruising.

Onderschrift...

De basiliek is gelegen in een zone voor gemeenschapsvoorzieningen (gewestplan). In het globaal structuurplan ST wordt Kortenbos-Senselberg een recreatief-toeristisch gericht middelgroot dorpengeheel. Kortenbos is de groene poort van Sint-Truiden en het domein Nieuwenhoven een groen accent met vlotte en veilige wandel- en fietsverbindingen.
De ligging van de basiliek bij de steenweg Sint-Truiden-Hasselt die een gevaarlijke bocht maakt rond de kerk maakte een beveiligde oversteekplaats voor voetgangers noodzakelijk. Op dezelfde plek ook de kruising richting Zepperen met de spoorwegovergang Landen-Genk en de expressweg N80 Sint-Truiden-Hasselt en de weg naar Nieuwerkerken-Kozen. Verkaveling Nachtegaal 1990 (Begaardenbos)

Het ommuurde kerkhof is gesloten voor begraving. Hekwerk in gietijzer met funeraire symbolen van 1899 uit Herentals. Nieuw kerkhof tussen pastorie en parochiezaal.

De toren wordt aangestraald dmv spots en lamp op ladder in torenlantaarn. Beiaard Michiels Doornik 1954 met 48 klokjes, 15’ –wijsje. 4 luidklokken, waaronder twee uit 1950 van Michiels Doornik: Augustinus 2365 kg en Norbertus 828 kg.

Pastorie 1719 in slechte staat, om restauratie Stevens Hasselt. Jeugdlokalen.

Parochiezaal Sint-Norbertusheem naar de stichter van de zgn. witheren-kanunniken die de kerk van Kortenbos nog steeds bedienen.

Diverse wijk en straatkapellen OLV Rozenkrans Kluisbos (eig. KF). OLV Vrede Hasselstesteenweg, beide restauratie met premie KHE Provincie Limburg. Staakkapel OLV Nachtegaal. OLV Jeugd familie Smets Heide. OLV Linde, dikke eik Dries.

Klooster Zusters H.Hart van Berlaar, eigendom Dekenale Werken. Ook deze eigenaar voor parkeerterrein parochiezaal en vml. KAJ-lokaal.

Onderschrift...

Onderschrift...

Onderschrift...

Onderschrift...

De parochie wordt vermeld als Scortbosch (1267). Oorspronkelijk een bedevaartkerk, ontstaan rond een boomkapelletje, gebouwd door de abdij van Averbode, temidden onveilig bosgebied. Elisabeth van Oeteren had in 1636 pijpaarden beeldje gekregen van minderbroeder. Genezingen als wonderlijk erkend. Parochie in 1844. Eretitel basiliek in 1936. Onze-Lieve-Vrouw van Kortenbos Behoudenis der Kranken, ook patrones Provincie Limburg 1873. Federatie De Melver en momenteel Sint-Trudo. Een belangrijk deel van de parochie ligt op grondgebied van gemeente Alken en deels ook op grondgebied Kozen (gemeente Nieuwerkerken), Zepperen (vroegere enclave Brustem, nu gemeente Sint-Truiden).

Eerste steen in 1641 door kapitteldeken Damen van Sint-Truiden. Renaissance zaalkerk 1641-1648, architect minderbroeder Nicolaas Ray. Kruisbeukarmen uit 1655-1685. Klokkentoren 1665. Portaal 1779 met zijgebouwtjes 1925. Grote restauratie 1991-1995 architect Paul Stevens.

Interieur:
glasramenreeks in de middenbeuk met historische taferelen Bary-Crickx Jette 1928. Glasramen kruisbeuk Peene-Delodder Brugge 1928. Portretschilderijen van Witherenheiligen door Abraham van Diepenbeeck Antwerpen 1675. 18 votiefschilderijen. Eiken toegangsdeur met wapen abt Servaes Vaes op middenstijl.

Exterieur: mozaïektegels met 7 weeën van Maria.

Beelden: genadebeeld in pijpaarde 15de eeuw. H. Gerlachus (einde 17de eeuw), H. Ghislenus, H. Brigida (1692), H. Apollonia (1692).

Meubilair:
Renaissance en barok 17de eeuw, o.m. rijk gesculpteerde lambrisering met biechtstoelen ca. 1651 Antoon Baeyens Mechelen. Hoogbarok allegorisch hoogaltaar Peter Scheemaekers Antwerpen 1710 in marmer en gemarmerd hout met gecamoufleerde sacristiedeurtjes met blazoenen abt Vanersteghen en pastoor Eyben. Altaarschilderij toegeschreven aan Gaspar de Crayer met H. Norbertus die zieken ontvangt. Twee 17de-eeuwse portiekaltaren. Communiebank in rococo 1724. Preekstoel in rococo 18de eeuw. Westelijke biechtstoelen in reeks ca. 1780. Losse biechtstoelen 17de eeuw met blazoenen schenkers Vanden Bosch en Hertals. Troonaltaar 1898 (Peeters en Dehin). Kunstsmeedwerk in ijzer door Pierre Raddoux Sint-Truiden, ca. 1925. Onderscheidingstekens eretitel basiliek: conopeum en tintinnabulum.

Pijporgel: Clerinx Sint-Truiden 1867. Boven zuidelijk doksaal. Restauratie

Linkerdoksaal in uitbouw als depot kazuifels, met provinciale premie.

Bij CRKC uit depot gevraagd: beeld Christus op de Koude Steen en kandelaars.

Onderschrift...


Jan GERITS, De mariale basiliek van Kortenbos, in De Tijdspiegel, jg. 18, 1873, nr. 1, p. 1-27; Reeks Kortenbos vroeger en nu. Bijdragen tot de geschiedenis van Kortenbos, Kortenbos: Geschied- en Heemkundige Kring, 4 dln., 1993-2007; Marjan BUYLE, Christine VANTHILLO en Hugo VANDENBORRE, Hout in dienst van de ideologie. De restauratie van het meubilair van de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek te Kortenbos, in M&L, jg. 15, nr. 3, mei-juni 1996, p. 29-37; Benny BUNTINX, Hout in dienst van het geloof: het meubilair van de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek van Kortenbos, in Bouwen met bomen. Hout in Sint-Truidense monumenten, OMD, 2005, p. 80-91 en 151; Jan GERITS, Votiefgaven voor de mariale bedevaartskerk van Kortenbos in de 17de en de 18de eeuw, in Historische bijdragen over Sint-Truiden en omgeving, opgedragen aan Kamiel Stevaux, Sint-Truiden, 2006, p. 159-175; Peter BRUYNEEL, Kortenbos, in Vergeet je wortels niet. Erfgoedverkenningen in Sint-Truidense dorpen en stadswijken, Sint-Truiden: Erfgoedcel, 2012, p. 58-65 en 143. www.parochiekortenbos.be.


ONTDEKKING VAN DE DAG

Duras, hét kasteeldorp bij uitstek

Duras, hét kasteeldorp bij uitstek

Onderschrift bij deze foto

Het grafelijk kasteel ligt pal in het midden van het kerkloze Duras, halfweg tussen Brabant en Loon. De Molenbeek en de Cicindria komen er samen. Tussen de bossen en landerijen, op het einde van een laan, duikt een evenwichtig indrukwekkend gebouw op in Franse klassieke stijl uit 1789. Van de Hollandse koning Willem I werden er ooit liefdesbrieven teruggevonden. De koepel, verdwenen bij de brand in 1913, werd er gelukkig in 1961 terug op gezet. De ‘slaven van Trast’ vierden in 1989 groot feest: 850 jaar parochie en 200 jaar kasteel. De Boogschutterij Sint-Sebastiaan, genoemd naar de heilige die vol pijlen werd geschoten, kan zijn bestaan sinds 1642 bewijzen. Het eendrachtige Concordia (°1972) schopte de voetbal ooit tot in tweede provinciale. Bij de zgn. ‘kleine fusie’ in 1971 werd Duras uitgebreid met de dorpen Gorsem, Runkelen en Wilderen, maar bij de ‘grote fusie’ in 1977 werden alle dorpen deelgemeenten van Sint-Truiden.



De waterburcht van de graven van Duras werd al in 1102 genoemd. Het huidige neo-classicistische kasteel is gebouwd tussen 1787 en 1789 naar ontwerp van Ghislain-Joseph Henry. Opdrachtgever Hendrik van der Noot was een van de voornaamste grootgrondbezitters in Brabant. Mogelijk wou hij een vluchthuis net over de grens bouwen in roerige revolutietijden.


In 1902 werd het kasteel bijna verwoest door een brand, maar onmiddellijk heropgebouwd. In het laatste oorlogsjaar 1945, werd het kasteel door een Duitse vliegende bom geraakt. Vele vertrekken werden sterk beschadigd. Tussen 1960 en 1962 is het kasteel met steun van de Belgische staat en door graaf van Liederkerke volledig gerestaureerd. De bescherming als monument kwam er al in 1948.

Graaf Jean-Joseph van der Noot huwde met Florence de Ruyssche, gravin van Elissem, bij Landen. Een van hun kinderen, Louise, trouwde in 1803 met Prins Louis de Ligne, zoon van Charles en prinses Hélène, van het Poolse Massalska Huis. Hun zoon, Eugène werd een troonpretendent van België. Na de dood van haar echtgenoot in 1813, huwde Louise een tweede maal, deze keer met graaf Charles d'Outremont.

Architect Ghislain-Joseph Henry uit Dinant ontwierp de voorgevel en de bijgebouwen in een statige, evenwichtige Toscaanse stijl. Opvallend aan de voorzijde is de uitspringende vestibule die voorafgegaan wordt door zes Ionische zuilen, die nu opnieuw een kleine koepel schragen. De ontvangstzaal is de draaischijf waarrond alle andere vertrekken zijn gegroepeerd.

Onderschrift bij deze foto

Het kasteel ligt te midden van een park en is te bereiken via een platanendreef. In het park staat grote mammoetboom uit 1881. Het park ligt in een groter domein van meer dan 100 ha, bestaande uit bossen, weilanden, akkers en hoogstamboomgaarden. Er zijn nog resten van een watermolen bij en een hoeve. Enkele malen per jaar is het kasteel door het publiek te bezichtigen, en het is te huur voor feesten. Rond 2018 waren de Wijnfeesten en het familiespektakel ‘Kerstmagie’ populair. Dat laatste is een product van Historalia van Prins Simon de Merode

Onderschrift bij deze foto

Kijk: Luik, Archief van het Bisdom , Abbaye de Herkenrode, G I 5-9, Kadastraal register van landmeter Peter Meysman, 1669-1685 : http://www.evequesdeliege.be/evl2/index.php. Rombout NIJSSEN en Raf VAN LAERE, Kastelen op papier. Aquarellen van Limburgse kastelen uit de eerste helft van de negentiende eeuw, Wijer: Limburgse Studies, 2005, p. 26-29.


Lees: A.J.A. VASSE, Le domaine de Duras: album comprenant 8 vues avec texte, Brussel, 1855; M.J. WOLTERS, Notice historique sur l'ancien comté de Duras en Hesbaie, Gent, 1855; Clemens-Guido DE DIJN C.G., Kasteel van Duras, in Het groot kastelenboek van België, Kastelen en buitenplaatsen, Brussel, 1977, p. 95-97; Chris DE MAEGD en Herman VAN DEN BOSSCHE, Historische tuinen en parken van Vlaanderen. Inventaris Limburg. Deel 1: Gingelom, Halen, Herk-de-Stad, Nieuwerkerken, Sint-Truiden, Brussel, Agentschap RO-Vlaanderen. Onroerend Erfgoed, 2003; Franz AUMANN, Het ontstaan van het kasteelpark van Duras: een werk van lange adem en Tine RIJVERS en Joke RYMEN, Landschapszorg op het kasteeldomein van Dura, beide in: Sint-Truidens erfgoed, (her)bestemd voor nu en straks. Open Monumentendag Vlaanderen. Sint-Truiden 2015, Sint-Truiden: stadsbestuur, 2015, p. 44-67.