De pest in Sint-Truiden

Pest in Sint-Truiden

Onderschrift bij deze foto

Hoewel de bevolking van Sint-Truiden ontsnapt aan de ergste pestgolven, toch komen talloze bewoners om tijdens de epidemies van de 14de tot 18de eeuw. Over hun juiste aantal zijn geen gegevens bekend. Historische bronnen ontbreken. Misschien kunnen de archeologische data na verder onderzoek een idee geven van de omvang van deze rampen.

De pest bereikt Europa in 1347 via Italiaanse handelsschepen, nadat ze in het oosten al miljoenen slachtoffers heeft gemaakt. Op enkele jaren tijd treft de ziekte in Europa een derde tot de helft van de 75 miljoen mensen, die ons continent toen bevolken.

Men kreeg geen vat op de ziekte, geeft de schuld aan de Joden, de stand van de planeten…en natuurlijk wordt de ziekte aangezien als de straf van God voor de zonden van de mensen. Maar bidden helpt niet en ook kloosterlingen en priesters worden niet gespaard.

De Benedictijnen ontsnappen grotendeels aan de eerste grote epidemie door het feit dat ze goede sanitaire voorzieningen hebben (verbouwingen door o.a. abt Wiricus). Ze helpen hun stadsgenoten waar ze kunnen. 

Maar het zijn toch vooral de Franciscanen (Minderbroeders), Alexianen en Cellebroeders die de pestlijders verzorgen. Zogenaamde ‘pestmeesters’ worden aangesteld vanaf de 16de eeuw. Ze bezoeken de zieken om te zien of ze getroffen zijn door de pest. Hun taak is vooral de pestlijders te isoleren, zodat ze anderen niet kunnen besmetten. Veel meer kunnen ze niet doen. Ze vallen op door hun beschermende kledij en typische ‘pestmasker’, vooral bekend in de Venetiaanse vorm.

Pest wereldwijd probleem

In 1330 breekt in China de (builen)pest uit. Omdat het land op dat moment al een grote handelsmogendheid is, is het maar een kwestie van tijd voor de ziekte zich verspreidt. In 1340 meldt een Italiaanse schrijver al: ‘India is ontvolkt en Tatarstan, Mesopotamië, Syrië en Armenië liggen bezaaid met lijken’. Niet lang daarna meert de ziekte letterlijk aan in Europa.

In 1348 maakt men een duidelijk onderscheid tussen builenpest en longpest, maar men kan de ziekte voorkomen noch genezen. De enige reden waarom de ziekte (tijdelijk) verdwijnt is de massale ontvolking door de ziekte zelf en het besef dat men de pestlijders moet isoleren. Men komt er pas erg laat achter dat sanitaire voorzieningen en betere hygiëne de ziekte indijken.

Pas in 1897 slaagt de Russische bacterioloog Waldemar Haffkine van het Parijse Pasteur-instituut erin een vaccin te ontwikkelen. Tot dan toe behelpt de Middeleeuwse mens zich met aderlatingen, het wegbranden van de builen en ‘wondermiddeltjes’ als een mengsel van hars, gestampte wortels, lelies en gedroogde uitwerpselen. Zelfs een dode haan zou de ziekte kunnen verdrijven…

tekst vzw Abdij, Stad en Regio

ONTDEKKING VAN DE DAG

Wandelen in Ordingen

Geschiedenis

Een eerste vermelding - Ardinghen - vinden we in 1192, later geschreven als Ardinge (1331) Oerdinge [1384] en Ordingen (1611). De uitgang ‘ingen’ wijst op Frankische wortels, en betekent zoveel als ‘het goed van’. Ordingen, op de grens met het graafschap Loon, was een allodiale heerlijkheijd. In documenten en keuren werden de heren van Ordingen genoemd onder de voor­naamste edelen, Begin 17 eeuw verwierven de Ridders van de Duitse of Teutoonse Orde het goed en Ordingen werd een ondercommanderij van Alden Biesen. Aan deze periode van rust en welvaart kwam een einde bij de Franse bezetting.

In 1970 werden Ordingen, Aalst en Brustem samengevoegd en in 1977 ging deze fusie op in 'Groot Sint-Truiden'. Oorspronkelijk was Ordingen een typische kleine landbouwgemeente, maar door de aanleg van nieuwe woonwijken heeft het dorp zijn landelijk karakter grotendeels verloren.


Geografie

Ordingen is met zijn oppervlakte van 192 ha een van de kleinere deelgemeenten van Sint-Truiden. Het heeft de vorm van een parallellogram met een uitsprong in het zuidoosten. De grootste lengteafstand bedraagt 2,5 km, de breedte 1,5 km. Noordelijk grenst het aan Sint-Truiden en Zepperen, oostelijk aan Zepperen en Rijkel, zuidelijk aan Brustem, ten westen aan Brustem en Sint-Truiden. Opmerkeljke hoogteverschillen zijn er niet, op de grens met Zepperen bereikt men het hoogste niveau: 66 m. De westkant tegen Sint-Truiden ligt het laagst: 50 m. De enige waterloop, de Melsterbeek, stroomt in het noordwestelijk deel van de gemeente.

Kerk

De kerk van Ordingen is een eenvoudig neo-gotisch gebouw, getekend door architect Isidoor Gerard. De eerste steen werd gelegd in 1855 en in 1858 word de kerk ingewijd. Ze is toegewijd aan de HH Harlindis en Relindis. Charles de Pitteurs-Hiegaerts, kasteelheer en burge­meester, schonk 5000 goud frank voor de aanleg van een familiegraf onder de linkersacristie, in de volks­mond nog steeds' de kapel van de baron' genoemd. Let even op het verschil in het maaswerk in de spitsbogen van de ramen. Tegen de muur van het kerkhof staan 2 oude kruisen, respectievelijk van 1630 en 1788.

Kapel en boom

In de 17 eeuw [1625-1640] liet Commandeur de Ruyschenberg dit fraaie barokke kapelletje bouwen, toegewijd aan het H Kruis. Het bekoort ons nog steeds met zijn klokgeveltje, zijn waterlijsten en hoekkettingen in mergel. In 1970 werd het gerestaureerd. Achter de kapel ligt de privé-begraafplaats van de familie de Tilesse, 2 overledenen zijn er reeds begraven. Rechts van de H. Kruiskapel ligt het nieuwe kerkhof, in gebruik sinds 1964.

Grenssteen
De arduinen grenssteen op de plaats waar vroeger drie gemeentes [Ordingen - Rijkel- Zepperen) samenkwamen, is de laatste van de grensstenen die ooit het grond­gebied van de commandeur van Ordingen afbakenden.

De opmerkelijke boom is een plataan [Platanus acerifolia] herkenbaar aan de afbladderende schors en typische vruchtjes die de ganse winter aan de takken blijven hangen. Bij metingen in 1988 had hij een stamomtrek van 4,48 m, een hoogte van 31 m en een kroondiameter van 27 m.

Hooghuis
Achter de hoge bakstenen muur lag in de 19de eeuw een suikerfabriek, eigendom van de baron de Pitteurs. Het statige 19de-eeuwse herenhuis in de mooie tuin in de volksmond 'het Hooghuis' genaamd, was de woning van de directeur van deze fabriek.

Kasteel

Een dreef van haagbeuken leidt ons naar het kasteel toe. Achter de muur zien we de pastorie, gebouwd in 1837 naar een ontwerp van architect Denis.


Het kasteel heeft een bewogen geschiedenis gekend. Eerst was het de thuishaven van de heren van Ordingen, die de dienst uitmaakten van 1068 tot 1610. Tijdens hun bewind is het kasteel herhaaldelijk beschadigd en weer opgebouwd. In 1610 kocht de landcommanderij van Alden Biesen de heerlijkheid Ordingen, en bouwde het oude kasteel om tot commanderij. Uit deze periode zijn het poortgebouw, het commandeurshuis en een nu alleenstaande hoektoren bewaard gebleven. Boven de toegangspoort ziet u het wapenschild van commandeur van Amstenraedt met datum 1633. In de trapgevel van het commandeurshuis is een steen gemetseld met het wapen van de Duitse Orde en het jaartal 1740, afkomstig van de oude watermolen die in 1964 afgebroken werd. Toen tijdens de Franse bezetting alle kerkeljjke goederen onder de hamer gingen, werd het geheel gekocht door Pierre de Liboton die er een classicistisch kasteel liet bouwen. Hiervan zijn geen sporen overgebleven. In de 19de eeuw kwam het domein in handen van de familie de Pitteurs die er vanaf 1879 een kasteel liet bouwen in neo-renaissance, met behoud en inpassing in het nieuwe geheel van poorthuis en commandeurswoning. De plannen voor dit gebouw werden ont­worpen door architect Jos Schadde, maar het was zijn leerling Paul Saintenoy die ze voltooide. Let op de verscheidenheid aan torens en spitsen, de kruisvensters en de rijke versieringen.

Van het mooie interieur dat baron Leon de\nPitteurs verzamelde, is niets overgebleven. In mei 1940 werd het gebouw zwaar\nbeschadigd door een bombardement. De schade werd slechts gedeeltelijk hersteld:\nde linkervleugel, spiegelbeeld van de rechter, werd niet heropgebouwd. De\nzwaarste klap kreeg het kasteeldomein te verduren in 1964: toen werden alle\nbomen van het omringende park gekapt, de molen gesloopt, de beek herlegd en\nwerd het domein verkaveld. Wat eens een prachtig arboretum was, werd woonwijk.

 Gelukkig werden de gebouwen op het nippertje van afbraak gered. Gedurende\nenkele jaren was er een restaurant-taverne . De huidige eigenaar heeft ook 'horeca-plannen', zodat de toerist hier weer zal terechtkunnen.

Gemeentehuis.

Medio 19de eeuw verscheen in onze contreien een nieuw gebouwentype: het gemeentehuis, meestal ook school en leraarswoning. Het gemeentehuis van Ordingen toont duidelijk beide functies met een statige voorgevel met trapgevel en natuurstenen versieringen, achteraan een sobere uitbouw, die dienst deed als school.

Loop eens even rechts langs de elektriciteitcabine. Hier vindt u nog een oude gemeentelijke waterput. Voordat de waterleiding het overbodig maakte, haalden de dorpelingen hen water uit dergelijke putten.


Ga hier verder...

 

Anita KEMPENEERS, ‘Ordingen’, in ‘Wandelroutenetwerk Sint-Truiden’, Sint-Truiden: Toerisme Sint-Truiden, 2000, inlegvel.