DE PEST en andere calamiteiten

DE PEST en andere calamiteiten,

In de wereld en in onze stad Sint-Truiden

In deze tijdslijn over de verschillende uitbraken van pest, zijnde gegevens chronologisch verwerkt van ziektes en rampen die zich voordeden in onze stad en zoals gevonden in de Kroniek van de abdij van Sint-Truiden.


1315 : hongersnood in grote delen van Europa

1315 tot 1322 = Kleine IJstijd. (’21-’22 bevriest de Noordzee)

1316 : hongersnood in Sint-Truiden

1347-1348 : pest in Europa, begint in Sicilië (Messina) - duurt tot ongeveer 1351

1348 : zware aardbeving in Noord-Italië

1330-1350 : abdij v St-Truiden, abt Amelius van Schoonvorst, alias Maschereel.

1346 : rebellie door de Truienaren, ze steken Brustem in brand, Haspengouwers en huurlingen van de bisschop van Luik steken Bautershoven in brand. De abt vlucht in 1346 naar kasteel Ter Dolen in Helchteren naar aanleiding van deze strijd tussen prins-bisschop, hertog van Brabant en de Goed Steden van Luik.

1345 : kroniek vermeldt PEST in onze stad. ??? datum ?Kwam en ging tot 1383

1360 /1364 : nieuwe uitbraak in Europa

1361 : Brand in de molen van Melveren. Hendrik van Haalbeek plundert eigendommen in Helchteren, brandt Ter Dolen af. Hij zet ook de fik in de gevulde schuur te Engelbamp.

1390 /1393 : pest woedt vooral in Engeland

1423 : Italië verbant zieken naar eilanden

1575 /1576 : pest in Venetië

1586-1607 : abt Leonard Betten

1606 : Orkaan. AMnIaCaDUnt (alles stort in)

1612-1638 : abt Hubert Germeys

1618 ; Komeet

1638-1663 : abt Hubertus van Suetendael

1640, 4 april : Aardbeving

1643, augustus : Aardbeving

1665 : pest in Engeland, vooral London

1663-1679 : abt Michel van der Smissen

1665, 4-6 juni : Komeet

1668 : toren OLV-kerk zakt in elkaar (na die twee aardbevingen een mirakel dat het niet rapper gebeurde !)

1668-1669 : PEST in Sint-Truiden. 900 doden (kr.3/154) + dysenterie-epidemie

1675 : Hongersnood in Sint-Truiden

1675, 25 december, kerstnacht, Aardbeving, zwaar onweer.

1676 : hittegolf, droogte, veel zieken.

1720 : pest in Zuid Frankrijk. In Marseille sterft helft van de bevolking (50.000 doden)

1743 : pest in Messina, Sicilië

1817 : Cholera

1855 : builenpest in Yunnan

– verspreid zich over India, Europa, Afrika, Noord- en Zuid Amerika

1894 : bacterie gedetecteerd door Alexander Yersin

1894 : pest In HongKong (duizenden doden)

1897 : bacterioloog Waldemar Haffkine van het Pasteur-instituut ontwikkeld vaccin

1900 : pest in China Town, San Francisco (113 doden)

1910 : pest in Mantsjoerije (China)

1917 : Spaanse griep, door Amerikaanse soldaten naar Europa gebracht

1945 : Uitbraak van pest in Peru en Argentinië

1994 : pest in Indiê (52 doden)

1995 : pest in USA (New Mexico, California, Arizona en Origon),

builenpest, longpest en bloedpest.

2010 : onderzoek wijst uit dat middeleeuwse en moderne pest dezelfde zijn

Dan is er nog steeds , al duizenden jaren , Malaria.

Nog steeds is er geen adequaat medicijn hiertegen.

ONTDEKKING VAN DE DAG

Meester Pruim en het schoolhuis

Het modelgebouw voor een lagere school in Aalst-bij-Sint-Truiden

In Aalst-bij-Sint-Truiden hadden ze meer dan honderd jaar geleden een kei van een schoolmeester. Een boerenzoon, geboren in 1866 en getrouwd met een rijke boerendochter Julia. Steven Prenau – in Aalst zeggen ze ‘Prenoe’ – werd bekend als opvoedkundige, schrijver en dichter. Rond 1900 kwam hij in anti-kerkelijk en activistisch vaarwater terecht.

Prenau’s bekroonde taalverhandeling tégen dialectinvloeden is in 1903 zelfs door de Vlaamse Academie uitgegeven. De onafhankelijke Steven had het niet begrepen op de klerikale maatschappij van toen. Hij werd een vrijzinnig taalflamingant, liberaal-socialist en stichter van het Sint-Truidense Willemsfonds in 1907. Prenau startte de Sint-Truidense liberale kranten ‘De Vrije Burger’ en ‘De Truienaar’. Hij had goede contacten met de Tongerse socialisten en met Kamiel Huysmans uit Bilzen. Zijn realistische novelle ‘Schele Jakke’ ging over een voddenraperszoon van het Zwart Water aan de Sint-Truidense stadsrand. Jakke was korte tijd varkenshoeder in een grote dorpshoeve. Hierin bewees de Haspengouwer Prenau in 1893 zijn bewondering voor het Franse voorbeeld Zola.

Door Prenaus toedoen liet de kleine landbouwgemeente Aalst in 1905 een juweeltje van een school bouwen langs de Borgwormsesteenweg. De hoofdonderwijzer woonde nu in een waar herenhuis met daarnaast een modelschool in twee aparte klassenvleugels. Academieleraar Fernand Moers van Sint-Truiden was de architect ervan. Echtgenote Julia stierf half november 1904 en in augustus daarop hertrouwde Prenau met zijn 25-jarige schoonzus en hulponderwijzeres Jacqueline Mélot, een Truiense handelaarsdochter.

Stevens boerensocialisme en ijver voor het staatsonderwijs kregen in Aalst en in Sint-Truiden geen applaus. Op een chique lunch bij de Provinciale Tentoonstelling in Sint-Truiden in 1907 had hij gedurfd om ongevraagd te speechen namens de Limburgse pers. ‘De Stem van Haspengouw’ – opvolger van de katholieke ‘Tram’ – sneerde: ‘Als niet komt tot iet, dan kent iet zijn eigen niet. Den hooghans die er kwam door boer en priester, versmaadt hen nu hoogmoedig’. Dat was een verwijzing naar de priester die boerenzoon Prenau hielp studeren en zijn diploma halen voor de Centrale examenjury. Zelf koos Prenau voor zijn literatuur de schuilnaam Steven ‘Boersen’, maar de strijdend katholieke kranten in Sint-Truiden hadden het over ‘Meester Pruim en Boer Peten’. Dat laatste verwees naar de liberale Velmse voorman. Andere koosnaampjes in de anti-pers: ‘opsteller van het modderblad De Truienaar’, ‘goddeloos schooldwergje’ of ‘officieelen schoolvos’. Prenau nam ontslag in 1910 en Davidsfondser Theo Strauven werd hoofdonderwijzer tot ‘groot geluk’ van de brave kranten. Stevens eega eiste als hulponderwijzeres de helft van het prachtige schoolhuis op, maar het vredegerecht in Sint-Truiden gaf het gemeentebestuur in 1911 gelijk. Prenau moest verhuizen. Hij werd leraar Nederlands in de Luikse Stedelijke Normaalschool. In 1917 trok hij tijdens de Duitse bezetting naar Elsene, als afdelingshoofd van een ministerie. Uit onvrede met de Belgische koers van de Werkliedenpartij was hij immers Vlaamsnationalist geworden. Hij stierf in Bilzen in 1929, na zijn activistisch avontuur in de Eerste Wereldoorlog als lid van de Raad van Vlaanderen, na zijn vlucht naar Nederland en zijn veroordeling in 1920 door het Assisenhof. 


Bijdragen o.a. in Dicht- en Kunsthalle, De Nationale School, Vlaamsch en Vrij, Tijdschrift van het Willemsfonds, De Tijdspiegel van ’s Gravenhage, De Jonge Gids van Amsterdam, Vragen van den Tijd, Het Nieuwe Schoolblad, De Opvoeding en Verbroedering. Gedichten in Limburgsch Jaarboek, dl. 3, 1895-1896, p. 118-120; Schele Jakke, novelle 1893 in Limburgsch jaarboek, dl. 4, 1895-1896, p. 58-64; Gedichten, Antwerpen: Opdebeek, 1902, met o.a. lied De boer van Haspengouw 1898; De Steenen Winning, in Vlaamsche Gazet, 27.03.1913; Fris de Scheper, in Vlaamsche Gazet, 03.04.1913; mede-uitgever namens Jong Vlaanderen van brochure Claudius SEVERUS, Waarom? Daarom!, Borgerhout: H. Weeremans, lente 1918.
Als aparte publicaties verschenen Geschiedkundige en beschrijvende schets van Zout-Leeuw, de stad en de kerk, in De Vlaamse School, 1901; Verhandeling over het Nut van de Zuivere Uitspraak der Nederlandsche taal, Koninklijke Vlaamsche Academie, 1902; Zuur en Zoet over Zuiver Nederlandsch, Gent: Samenwerkende Volksdrukkerij, 1904, Le perfectionnement à l’école primaire d’instituteur à l’inspecteur, Gent: I. Vanderpoorten, 1904.

Steven Prenau kreeg een graf in zijn geboortedorp Aalst en een plaatsje in de encyclopedie van de Vlaamse beweging. Het is wachten op een Sint-Truidense cultuurvereniging die deze taalstrijder zal eren met een gedenkplaat op zijn schoolhuis in Aalst. 


Lodewijk OPDEBEEK, in Vlaamsch en Vrij, 5, nr. 15, 18.04.1897; ’t Daghet in den Oosten, 1904, p. 129, recensie; Een blauwe vos en papenvreter, in De Gazette van Sint-Truiden, 06.03.1909; BELLEFROID, p. 79-83 en 106-107; JORISSEN, in Oostland, nrs. 42-43, juli 1962, p. 55-57; Mieke SERTYN, Het socialistisch aktivisme tijdens de eerste wereldoorlog, in Belgisch Tijdschrift voor Nieuwste Geschiedenis, 7, 1976, p. 190 en passim; DUSAR, p. 30, 32-33 en 35; Guido WULMS, Steven-Lambert Prenau (1866-1929), in Appel, 4, nr. 3, oktober 1979, p. 6-14; Daniël VANACKER, Het aktivistisch avontuur, Gent: Stichting Mens en Kultuur, 1991, p. 192 en 214; Bart DE NIL, “Als een sterke eik ter midden der dorre heide”. Steven Prenau alias Steven Boeren (1866-1929). Facetten van een Limburgse socialist, in Brood en rozen, 1999, nr. 3, p. 101-109; Guido WULMS, in ST19DE, p. 129-131; Hendrik M. MOMMAERTS en Luc VANDEWEYER, in NEVLAB, p. 2507; Willem DRIESEN, Meester Pruim en het schoolhuis, (Zomaar op straat, 6), in De Stadsgazet, juni 2001, p. 27.