De Troeyer, Aloysius Hubert Maria, "pater Benjamin", historicus

Turnhout 20.01.1913   Sint-Truiden 19.03.2004 

Zoon van Justinus Albertus en Maria Elisabeth Van Bladel. Ll. Sint-Victor Turnhout.  

Minderbroeder  1934, priester  1941. Leraar  geschiedenis en tekenen college Lokeren 1942-1949. Gemobiliseerd WO II. Te zwakke stem voor prediking en lesgeven. Lic. moderne geschiedenis KU Leuven 1957 en doctor 1960 met scriptie over Lamoraal van Egmont in de jaren 1559-1564, uitgegeven door Vlaamse Academie, klasse Letteren. 

Bio-bibliografie van Franciscaanse auteurs in de Nederlanden tot de 16de eeuw. Onderzoek in bibliotheken over heel Europa, o.a. Simancas (Sp.). Manteliusprijs 1976, uitgereikt 1977. Filatelist. Voetbalkijker. Amateur portretschilder. Kunstverzamelaar en amateur-restaurator. IJveraar, met Lidia Koninckx, voor Museum Vroom Verleden, tweede museum franciscaanse kunst in Sint-Truiden ca. 1980. Uitgave en vertaling van biografie Erard van der Marck door tijdsgenoot Jan van Brustem. Begraven in Sint-Truiden.

Publ.: Lamoraal van Egmont. Een critische studie over zijn rol in de jaren 1559-1564 in verband met het schuldvraagstuk, (Verhandelingen van de Koninklijke Vlaamse Academie voor Wetenschappen, Letteren en Schone Kunsten van België. Klasse der Letteren, 40), Brussel, 1961; Bio-bibliographia Franciscana Neerlandica saeculi XVI, 2 dln., Nieuwkoop: De Graaf, 1969-1970; met Leonide Mees, Bio-bibliographia Franciscana Neerlandica ante saeculum XVI, 3 dln., Nieuwkoop: De Graaf, 1974; De beledigde abt. Sint-Truiden 1671, in HBHEYN, 1984, p. 135-151. Lit.: Christa ENGELBOSCH, in HBSTEV, p. 155-156; De Band, juli 2004, p. 48. Zie Jan van Brustem.


ONTDEKKING VAN DE DAG

Het (ver)zoenkruis in Groot-Gelmen

Na een ongeval of moord plaatsen familie of kennissen vaak ter plekke een gedenkteken. Zogenaamde moordkruisen zijn al eeuwen bekend. Een bijzonder, zeldzaam kruis is een 'zoenkruis', opgericht door de partij van de moordenaar als verzoening met de familie van het slachtoffer. In Groot-Gelmen leunt er zo eentje nog tegen de kerkhofmuur:

Dit + staet ter memorie
van Jan Morbiers soon van
Leonard(us) Morbier(s) en Margareta
Bartole(yns) die van leve ter
doot bracht is deur Gysen
Vasoens, a(nno) 1643 ten 30 july
bidt voor
die ziele

In de zomer van 1643 werd Jan, de zoon van oud-schepen Leonard Morbiers, gedood door zijn dorpsgenoot Gijs Vasoens in Groot-Gelmen. De omstandigheden kennen we niet. Wel bleef een verslag bewaard van de bemiddelingsvergadering in herberg Het Klaverblad in Sint-Truiden. De twee broers van de moordenaar vroegen deze verzoening voor twee 'goede mannen', zijnde juristen-schepen van de stad. Notaris Van Nuyst stelde het contract op. Onder meer de vader van het slachtoffer, diens schoonzoon als secretaris van de rechtbank Gelinden en Christina Steukers, de moeder van de moordenaar, waren aanwezig. Die laatste nam de vergiffenis aan die vader Morbiers schonk aan moordenaar Gijs. 


Het kruis in maaskalksteen, met de ondergrondse voet

De moordenaar, zelf dus niet aanwezig, moest onmiddellijk 150 gulden laten betalen voor kosten van begrafenis en andere, en een jaarlijkse rente van 6 gulden voor een jaarmis, op een stuk akker.  Gijs moest binnen het jaar een stenen kruis oprichten op het plaatselijke kerkhof van 3,5 voet boven de aarde en met daarin de naam van Jan en zijn sterfdatum gekapt. Aan de armen van Groot-Gelmen zou hij 8 vaten koren geven en gebakken brood. Het brood was uit te delen in de week van de Sint-Maartenkermis, patroon van de parochie. De moeder van de moordenaar kreeg van de vader van het slachtoffer 3 vaten koren. Waarschijnlijk was ze onbemiddeld?
Alle notaris- en verteerkosten in het Klaverblad zijn voor rekening van Gijs of Gijsbrecht voluit, die een contactverbod van drie jaar krijgt met de kinderen en bloedverwanten van de vermoorde Jan. 

We schenken hier en nu nog altijd aandacht aan de vermoorde Jan. Wat bewijst dat deze eeuwenoude vorm van verzoening werkt. 




Jacques BROUWERS, Een zoenkruis te Groot-Gelmen, in Limburg, jg. 52, 1973, p. 61-68; Willem DRIESEN en Roger HAUBRECHTS, Groot-Gelmen via Helshoven. Wandeling, in Sint-Truiden, NATUURlijk een monument. Open Monumentendag Vlaanderen, Sint-Truiden: stadsbestuur, 2004, p. 104-109 en 111; Lambert BAREE te Groot-Gelmen, website home.scarlet.be/hetoudelandvanluik/, pagina Groot-Gelmen, 2019 raadpleging.