straatnamen


Straatnamen

\\

De namen die aan plaatsen en straten in Sint-Truiden werden gegeven stammen uit het collectief geheugen. Of het zijn kunstmatige vondsten van het Sint-Truidense stadsbestuur, op vraag van burgers, geadviseerd door de stadsarchivaris, de cultuurraad of een toponymische commissie van provincie of gemeenschap.

\

De plaatsnamen uit de volksmond werden in het Ancien Regime van vóór 1800 regelmatig opgeschreven bij officiële stukken voor eigendomsoverdrachten, in reglementen voor ordehandhaving of belastinginning, op kaarten en plannen van het stadsbestuur voor haar werking. In de Franse Tijd werd gestart met een modern kadaster, voltooid omstreeks 1845 door het nog jonge België, samen met een buurtwegenatlas. Toen werden de oude plaatsnamen definitief vastgelegd en bij de aanleg van nieuwe straten wordt in de eerste plaats uit die woordenschat geput.

\

Oude straatnamen verwijzen meestal naar de geografie van de plaats: Bergstraat, Beekstraat, Bosstraat, Beemdstraat, … Naar de bestemming waar de straat naartoe leidt: Brustemstraat, Montenakenweg, Zepperenweg, ... Naar gebouwen: Abdijstraat, Kloosterstraat, Kerkstraat, Molenstraat, … Of naar andere menselijke activiteit: Tichelrijstraat, Steenovenstraat, Brandhoutstraat, Zavelkuilstraat, … later gevolgd door Fabrieksstraat, Spoorwegstraat, Stationsstraat, Kazernestraat, Rijschoolstraat …

\

Tijdens het Franse Bestuur werden enkele centrumstraten hernoemd: Brustemstraat werd Luikerstraat, Stapelstraat werd Tiensestraat, Steenstraat werd Diesterstraat; dit paste in de rationele traditie van die tijd. Enkel de Stapelstraat kreeg zijn oorspronkelijke naam terug.

\

Namen van buurgemeenten of grote steden werden gegeven aan de nieuwe, kaarsrechte steenwegen die ernaartoe leiden, vaak dwars door de akkers, weilanden en bossen heen: Luikersteenweg en Tiensesteenweg aangelegd als tolweg tijdens het prinsbisdom vanaf 1715; Tongersesteenweg als verbinding met Maastricht, de provinciehoofdplaats tijdens het Hollandse bestuur, vanaf 1817; Hasseltsesteenweg naar de nieuwe Belgische provinciehoofdplaats vanaf 1838; Diestersteenweg vanaf 1844 en Naamsesteenweg vanaf 1855.

\\

Na de gemeentefusie van 1976 was er in 1978 een grote operatie noodzakelijk om de vele gelijke namen binnen Groot-Sint-Truiden weg te werken. Toen verdwenen op vele plaatsen de Kapelstraat, de Bergstraat, de Dorpsstraat, de Kerkstraat, het Kerkplein, de Stationsstraat, … De kerkstraten werden hernoemd naar de patroonheilige van de dorpskerk, dorpsstraten kregen de toevoeging van de dorpsnaam, kapelstraten kregen de toevoeging van de naam van de kapel, andere straten werden hernoemd naar oude plaatsnamen uit de kadasterplannen.

\

Voor nieuwe woonwijken werden de straatnamen vaak rond eenzelfde thema gevonden: de bloemennamen voor de woonuitbreidingen Kleine- en Grote Brede Akker in Nieuw Sint-Truiden, de commandeursverkavelingen in Ordingen en Bernissem, de Fruitwijk in 1979, de nijverheidsnamen op het industrieterrein Schurhoven in 1979, de straten naar vliegtuigen genoemd van het Industriepark Brustem.

\

Straatnamen als herdenking van overleden personen kwamen er vanaf begin 20ste eeuw: Clement Cartuyvelsstraat voor een gedeelte van de Plankstraat, Schepen Dejonghstraat voor de vroegere Cuystraat. De straten in de stationsbuurt werden hernoemd naar leden van de koninklijke familie, hetgeen een vervolg kreeg in de Terbiestwijk. René Lambrechtsstraat, voor het gedeelte van de oude Houtstraat waar de verzetsleider woonde, en de Breendonkstraat voor de vroegere Nieuwe steenweg, herinneren aan de Tweede Wereldoorlog. Ook Sint-Truiden eerde de vermoorde Amerikaanse president Kennedy met een straatnaam. Steeds vaker wil het stadsbestuur verdienstelijke personen eren met een straatnaam.


Straatnaam  officieel                                                                                                                         Dialect benaming
... ...

Abdijstraat

... ...Abdèèstroot
Abtenstraat

... ...straatMuilestroot
AchilleThijsstraat

......straat
Adelardusstraat

... ...
Alfajetlaan

... ...
Aline Pietersstraat

... ...
Amstenradelaan

... ...
Anroyestraat

... ...
Appelstraat

... ...
Augustijnenstraat... ...
Battelestraat

... ...Battlesteeg
Bautershoven

... ...Bààtsouve
Beekstraat... ...Beikstroot—de beik
Begaardenbosstraat

Begijnhof

......

............
Begoniastraat

... ...
Bentincklaan

......
Bèr Joekpad

... ...
Bernissem

... ...Bjàànsem
Bernissembosweg

... ...
Bewellaan

... ...
Bloemenstraat

... ...
Boomgaardenstraat

... ...Rattensteeg
Bornedries

... ...De Bòòndries
Boudewijnlaan

... ...
Breendonkstraat

... ...De naastieëwèg
Bruine-Lieve-Vrouwstraat

......De Braan Lavrou
Brustem-Dorp

......
Capucienessenstraat

... ...Achter kappesenèsse lag een hondje dood
Casinostraat

......
Cicindriastraat

......Cicindriastroot
Clement Cartuyvelsstraat

......Cartùivelstroot
Clockemstraat... ...Klokkemstroot
Daliastraat

......
Davidstraat

... ...
de Pitteurslaan

......
Den Armenberg

......
Diesterstraat... ...Stiestroot
Drie-Gezustersstraat

......
Duifhuisstraat

... ...
Fabiolalaan

... ...
Festraetsstraat

... ...
Filipslaan

... ...
Fouga Magisterlaan

......
Frederic de Renesselaan

......
Fresiastraat

... ...
Fruittuinweg

... ...
Galgestraat

... ...
Gasthuisstraat

... ...Gàstaasstroot
Gazometerstraat

......
Gildestraat

... ...Gildestroot ??
Gippershovenstraat

... ...
Glimmerberg

......
Gootstraat

... ...De Gout
Grafveld

... ...
Grechterveld

... ...
Grote Markt

... ...De mèrrek—de groeëte mèrrek
Grote Vinnestraat

... ...
Gudderstraat

... ...
Gulden Bodem

... ...
Haardstraat

... ...De pàddegracht
Hamelstraat... ...Oamelstroot
Harduemontlaan

... ...
Heilig-Hartplein

... ...Ellig Atplèèn
Hemelrijk

... ...'t Iemelrèèk
Hendrik Prijslaan

... ...
Honsbergweg

... ...
Horionlaan

... ...
Houtmarkt... ...
Hyacintstraat

... ...
Irène Raemaekersstraat

... ...
Irisstraat

... ...
Jacob Claesstraat

... ...
Jan Frans Willemstraat... ...
Jan van Xantenlaan... ...
Jan-Hendrik Bormanspad... ...
Jozef van Overstraetenstraat... ...
Kazernestraat... ...
Kennedylaan... ...
Kersenstraat... ...
Klaproosstraat... ...
Kommanderijstraat => STRAATNAAM MOET EIGENLIJK MET EEN C... ...
Koningin Astridstraat... ...Gàlderoubestroot
Korenbloemstraat... ...
Korensteeg... ...Kouresteeg
Krokusstraat... ...
Kwadensteenweg ... ...De kójestieëwèg
L. Van Pouckestraat... ...
Leliestraat... ...
Lenaertsstraat... ...
Lenertstraat... ...
Leopold II straat... ...Tievoliestroot—Leijopòlstroot
Lichtenberglaan... ...
Loorstraat... ...Loursteeg
Luikerstraat... ...Brussemstroot
Madeleine Lejeunestraat... ...
Margrietstraat... ...
Marie Popelinstraat... ...
Meersenstraat... ...
Meester-Robijnsstraat... ...
Meinstraat... ...
Mennensveldweg... ...
Minderbroedersplein... ...Vèrrekesmèrrek
Minderbroedersstraat... ...Mònnebrúresteegske
Molenstraat... ...Muuilestroot
N.B. de Borchgravestraat... ...
Naamsesteenweg... ...Buiting
Nachtegaal... ...
Narcissenlaan... ...
Nattenaerd... ...
Nerumstraat... ...
Nieuwenhoven... ...
Nieuwpoort... ...
Nonnemielenseweg... ...
Nonnentap... ...
Okeleistraat... ...
Oudekerkstraat... ...Aakirkstroot
Pater Damiaanhof... ...
Paul Nicolaïstraat... ...
Peetersstraat... ...
Perestraat... ...
Perzikstraat... ...
Pioenstraat... ...
Pipelstraat... ...
Plankstraat... ...
Pomphuisstraat... ...
Prins Albertlaan... ...Den avvenú
Prins-bisschoppenstraat... ...
Pruimenstraat... ...
R. Schrijversstraat... ...
Rasopweg... ...
Raymond Goethalsplein... ...
Regielaan... ...
Relindisstraat... ...
Remaclusstraat... ...
Remersdaallaan... ...
René Lambrechtsstraat... ...
Ridderordelaan... ...
Ridders de Menten de Horneplein... ...
Ridderstraat... ...Ridderstroot
Rijschoolstraat... ...maneizjestroot, leigebeik
Rode-Kruisstraat... ...
Rodulfusstraat... ...
Romeinseweg-Brustem... ...
Romeinseweg-Velm... ...
Rozenstraat... ...Roeëzestroot
Runkelen-Dorp... ...
Ruytershoevelaan... ...
Saustraat... ...
Schabroek... ...
Schepen Dejonghstraat... ...Kùistroot
Schepenbank... ...
Schurhoven... ...Schurreve
Senselberg... ...
Simon Coninckxpad... ...
Sint-Anneke... ...
Sint-Apolloniastraat... ...Dzjozzepinnestroot
Sint-Gangulfusplein... ...Sint Gangelofplèèn
Sint-Genovevaplein... ...
Sint-Godfriedstraat... ...
Sint-Harlindislaan... ...
Sint-Jansberg... ...
Sint-Jansstraat... ...
Sint-Jorislaan... ...
Sint-Jorisstraat... ...
Sint-Kristinastraat... ...
Sint-Lutgardisstraat... ...
Sint-Nikolaasstraat... ...
Sint-Petrusstraat... ...
Sint-Quintinusstraat... ...
Sint-Trudostraat... ...(Sint)-Trúdoustroot
Slachthuisstraat... ...
Slagmolenstraat... ...
Sluisberg... ...Laasbèrreg/ De Laasberreg
Spaansebrugstraat... ...De Spµonse bruk
Speelhoflaan... ...De Esselse steeg
Spookvliegerlaan... ...
Spoorwegstraat... ...Eézerwegstroot
Staaien... ...Stoan
Stapelstraat... ...Stoapelstroot—d'Oeëgebrug—d'Oeëgebruk
Stenaartberg... ...Steenetbèrreg
Strijpweg... ...
Swaenhoffplein... ...
Terbeek... ...
Tichelrijlaan... ...
Tichelrijstraat... ...Allée des Soupirs.
Tichelrèèstroot

Tiensevest... ...De veis(d)ere
Toekomststraat... ...De groeëte Zààtstroot
Tomstraat... ...
Tomveld... ...
Trudobron... ...
Trudoplein... ...Trúdoeplèèn
Tulpstraat... ...
Tumulusstraat... ...
Ursulinenstraat... ...De beik
Valgaerveld... ...
Velmerlaan... ...Truiense Stienweg
Viaductstraat... ...
Vissegatstraat... ...De Mèntesteeg
Volmolenweg... ...
Voordstraat... ...
Waalhovenstraat... ...
Weertstraat... ...
Wijngaardenweg... ...
Wildebamp... ...
Wingerd... ...
Zegestraat... ...
Zerkingen... ...
Ziekerenweg... ...
Zoutstraat... ...
(De groeëte) Zààtstroot
... ...
... ...
ONTDEKKING VAN DE DAG

De Tongersesteenweg (1817), ruggengraat van Limburgs-Haspengouw


De Tongersesteenweg (1817), ruggengraat van Limburgs-Haspengouw


Het efficiënte romeinse weggennet, zoals de ‘kassei’ Tongeren-Tienen, verviel in de vroege middeleeuwen. Waar geen bevaarbare waterlopen waren, was men opnieuw aangewezen op lokale onverharde verbindingen met diverse alternatieven naargelang de seizoensmodder. Terwijl het Luikerland in de 18de eeuw steenwegen aanlegde voor economische ontsluiting zoals de weg Luik-Sint-Truiden(-Brussel) in 1715-1740, was de Franse bezetter rond 1800 vooral militair gemotiveerd voor snelle, rechtlijnige verbindingen. De ‘Route Napoleon’ of het deel Maastricht-Tongeren van de verbinding Keulen-Duinkerken werd in 1804-1813 afgewerkt.

Vandermaelenkaart ca. 1850 met de steenweg als rechtlijnige verbinding. Bareel en kilometerpalen of ‘bornes’


Het was wachten op de Hollanders en hun Waterstaat-ingenieur De Sermoise om op 9 december 1817 de eerste steen te laten leggen aan de Sint-Truiderpoort in Tongeren door de provinciegouverneur. Het tracé dwars door de velden en weiden trok al snel handel en bewoning van de opzij liggende dorpskernen aan, getuige de jaartallen op vele gevels en de verbindingen zoals de dreef te Ordingen. De oude ‘Truierbaan’ in Rijkel verviel tot veldweg. Een tolbarreel aan het kruispunt met de Houtstraat Brustem deed dienst tot in 1867 deze gebruikersbijdrage werd opgeheven.

De weg naar Tongeren startte aan de oude Brustempoort. De beginkilometers waren gekend voor het omtuinde Casino (1862), het huis Moreau (1872), de arbeidershuisjes en het koetsenatelier Vanslype op de Pinberg en later voor de Veiling Haspengouw (1939-2017) en toegangen tot de Industriezone Schurhoven.

Na deze steenweg voltooide men vanuit de stad Sint-Truiden de kasseiwegen naar Hasselt (1838), Diest (1844) en Namen (1855).


In augustus 1914 kon de Duitse ruiterij haar opmars van Tongeren naar Sint-Truiden (en Orsmaal) ongestoord uitvoeren. Ze staken huizen in brand op de Pinberg, maar ter compensatie kwamen er nog voor het oorlogseinde enkele ‘Pruisenhuisjes’ of modelwoningen langs de Tongersesteenweg.

Drie rotondes in Ordingen, Borgloon en Tongeren moeten de verkeersstroom, vaak ‘gehinderd’ door traag landbouwverkeer, op deze N79 veiliger later verlopen. De lengte van deze gewestweg Sin-Truiden bedraagt tot aan de landgrens in Vroenhoven 34,6 kilometers. In Tongeren sluit ze aan op de autosnelweg Antwerpen-Luik E313.

De spoorlijn Tienen-Tongeren iets ten noorden van de steenweg was tussen 1876 en 1957 actief voor personenvervoer en biedt nu op haar tracé een recreatieve en toeristische fietsweg. 



Lees: Frank MULLENERS, ‘De eerstesteenlegging van de steenweg Tongeren-Sint-Truiden (1817)’, in ‘Historische bijdragen ter nagedachtenis van G. Heynen’, Sint-Truiden: Geschiedkundige kring van Sint-Truiden, 1984, p. 227-230; ‘Sint-Truiden ingekaderd 1830-1914’, tentoonstellingscatalogus, Sint-Truiden: vzw. Sint-Truiden 1300, 1998, p. 110-123.