Archiefzorg in actie, Erfgoeddag 2017

Erfgoeddag 2017

Archiefzorg in actie

Het stadsarchief van Sint-Truiden wil zorgdragen
voor haar documenten.

Hoe?

In september 2015 werd gestart met een traject waarbij een team van
vrijwilligers alle schade in kaart heeft gebracht. Tot op heden werd 70
lopende meter oud archief beoordeeld, beschreven en opnieuw verpakt.






De aanpak in beeld

  1. - Beschrijving van de archiefstukken in de Pallas-databank
  2. - Registratie van de schade aan de archiefstukken
  3. - Zuurvrij verpakken van de archiefstukken


Het vrijwilligersteam toont trots de zeventig lopende meter archief.



Beschrijving van de archiefstukken

Alle informatie van de oude verpakking werd overgenomen en opgeslagen
in de Pallas-databank:
www.pallas.be/sast/wp.htm

De vrijwilligers aan het werk bij het beschrijven van de stukken.



De gegevens worden opgeslagen in een computerbestand.

Schaderegistratie

Met behulp van een digitaal invulformulier werd voor elk archiefstuk de

vastgestelde schade in kaart gebracht.

Elk stuk werd afzonderlijk beoordeeld en de gegevens werden ingevuld in een digitaal formulier.


Ook de conditie van het volledige archief werd bepaald door gebruik te maken van een globale

schade-inventarisatie en een statistische steekproef.

Hiermee werd een algemene indicatie van de conditie van het volledige archief (zowel recent als

oud archief) bekomen.


Vormkenmerken en schade: kijken, kijken en nog eens kijken!

De juiste benamingen van de onderdelen van een boek:

Boekband




Bron: Peckstadt, A. (2013) VerzekerDe Bewaring. Aflevering Boeken en boekbanden.

Geraadpleegd op 07/04/2017 via /www.faronet.be/verzekerde-bewaring



Tijdens het traject hebben de vrijwilligers alle archiefstukken beoordeeld

op schade. We kunnen schade aan archiefstukken onderverdelen op basis

van 5 belangrijke invloeden:

  1. schade veroorzaakt door de mens: slecht hanteren zoals ezelsoren, scheuren, randschade, vlekken
  2. schade veroorzaakt door de invloed van het klimaat waarin de stukken bewaard worden: licht, luchtvochtigheidsgraad, temperatuur
  3. schade veroorzaakt door biologische invloeden: insecten, schimmels, knaagdieren
  4. schade veroorzaakt door chemische invloeden: roesten van speldjes, paperclips, nietjes, boekenbeslag
  5. schade veroorzaakt bij calamiteiten zoals brand en wateroverlast


Schade veroorzaakt door de mens

 

Wanneer een boek foutief uit het rek genomen wordt dan bestaat steeds de kans dat het kapitaal en het kapje breekt of scheurt.

   

Het naaigaren van dit register is losgekomen.

Schade veroorzaakt door slechte manipulatie van het object of schade veroorzaakt door de ongunstige samenstelling van producten die op het object werden aangebracht.




Wanneer een vettingsmiddel wordt aangebracht op de lederen band dan kunnen de vezels

van het leder niet meer ‘ademen’. Het lederoppervlak barst hierdoor als het ware open.


Om een decoratiepatroon aan te brengen in het leder werd soms gebruik gemaakt van zure verven en inkten. Deze stoffen werken in op het leder en veroorzaken schade.


Wanneer een boek met metaalbeslag onbeschermd naast een ander boek geplaatst wordt, dan kunnen krassen

ontstaan.

 

Schade veroorzaakt door invloed van het klimaat waarin het object
bewaard wordt en door slechte manipulatie.


De scharnieren van deze registers zijn ingescheurd en verzwakt.


De band is losgeraakt van het boekblok.

Dit boekblok is gebroken en bestaat nu uit twee afzonderlijke delen.


De rug van deze flexibele perkamenten band is gekrompen onder invloed van een droog bewaarklimaat.



Schade veroorzaakt door biologische invloeden

Oppervlakte grazende insecten (zoals het zilvervisje) hebben de lijm van tussen de papiervezels gegeten.

















Een houtworm maakte boorgangen en gaatjes in het papier.




Toevallig passerende insecten op het verkeerde moment op de verkeerde plaats.


Schimmelpluis op het lederoppervlak

Schimmel die zich tussen de papiervezels heeft genesteld.


Muizen beschouwen papier soms als nestmateriaal. 


Schade veroorzaakt door chemische invloeden


Metalen onderdelen zoals speldjes, nietjes, paperclips en boeksluitingen kunnen roesten.



Onder invloed van een vochtig bewaarklimaat gaan de ingrediënten van de bruine ijzergallusinkt oxideren en verzuren. Wanneer deze schade lang doorgaat dan kunnende letters - die werden gevormd met deze inkt - doorheen het papier vallen.



Verregaande verzuring en verpoedering van het leder



Vergipsing is een schadebeeld waarbij perkament broos wordt. Vermoedelijk wordt

dit veroorzaakt door een chemische reactie tussen de kalk (waarmee het perkament

vervaardigd werd) en verontreiniging in de lucht.




Papier (en vooral papier daterend na 1845) vergeelt en wordt soms pulverig onder invloed van een ongunstig bewaarklimaat.


Schade veroorzaakt door brand en wateroverlast


 

Brandschade: door contact met hitte gelatiniseert leder en perkament.



Het papier is voos geworden en valt uit elkaar door contact met bluswater.



Vochtvlekken door vocht dat in het boekblok sijpelde.



Brandschade: door contact met hitte gelatiniseert leder en perkament.



Ompakken in zuurvrij en genormeerd materiaal

De originele archiefstukken werden opnieuw verpakt in materiaal dat voldoet aan hoge kwaliteitseisen voor permanente bewaring.


Enkele registers vóór het ompakken: onbeschermd tegen de schadelijke invloed van daglicht, kunstlicht en schommelingen in het bewaarklimaat.



Vrijwilligers aan het werk: ompakken in zuurvrije wikkels en dozen.


Ompakken in zuurvrij en genormeerd materiaal.


Door de eindjes aan elkaar te knopen hebben we inmiddels weer tientallen lopende meter archief

beschreven en omgepakt.


ONTDEKKING VAN DE DAG

Baltus, Georges (Richard Michel Guillaume) Marie, kunstenaar

Kortrijk 3.05.1874   Overijse 24.12.1964   Sylvia Hildebrand  Adrienne Revelard  

Zoon van Richard, handelaar koloniale waren  Grote Markt, en Emérense Vanhoren, textielhandelaar . Vader van kunstschilder en architect Ado (1918-1990). Toevallig geboren te Kortrijk bij verwant industrieel Adolf Nijs en Margaretha Baltus tijdens handelsreis. Jeugd in Sint-Truiden, aangetrouwde neef van Aldous Huxley . Kleuterschool zusters en rijksmiddelbare school. Rebels student atheneum Hasselt, jezuiëtencollege Saint-Servais Luik, Bad Godesberg (Bonn). Academie Brussel 1891, leerling van Portaels. Studiereis Engeland en ontdekking Prerafaëlieten. Leerling van Navez. Parijs 1895 Salon Rose-Croix en vriend van Maeterlinck en Pélatain. Firenze 1896-1904, restauratie fresco’s. Huwelijk Munchen 1904 met Sylvia (+1926) dochter van prof. Adolf (von) Hildebrand. Hertrouwd 1947 dichteres Revelard. Leraar glaskunst Glasgow School of Art 1905-1918, maar tijdens vakantie in Sint-Truiden tijdelijk geblokkeerd door Duitse inval augustus 1914. Leraar academie Leuven 1918 en sierkunstschool Elsene 1924. Inspecteur kunstonderwijs Vlaamse landsdeel 1928. Medewerker ‘Le Dessin’ Brugge 1929-1930. Albert Latourstraat Brussel. Sint-Truiden 1946. 

Beïnvloed door Prerafaëlieten en Quattrocento. Symbolist met aandacht voor de femme fatale. Schilderen, lithografie, etsen, glasschilderkunst, kartons voor tapijten, ex -libris, boekillustraties . Dichter, beïnvloed door leraar Victor Remouchamps in het Atheneum Hasselt. Verzamelaar Japanse grafiek. Tentoonstellingen in grote Belgische steden en Biënnale Venetië 1930, 1931 en 1934. Opdrachten van vooraanstaande families en hof. Connecties met koningin Elisabeth. Prijzen Parijs 1927 en Brussel 1935. Gouden medaille Exposition Arts Décoratifs Parijs. Werken in diverse musea Elsene, Leuven, Franse Gemeenschap, Koninklijke Bibliotheek Brussel, London. 

Christina de Wonderbare  1915 en Trudo 1912 (rijksbezit) in OLV-kerk Sint-Truiden

Muurschilderingen galerie Ravenstein Brussel . Glasramen in Sint-Stefanuskerk Sint-Pietersleeuw  uit Koninklijke Kapel Wereldtentoonstelling Brussel 1935 en in gemeentehuis Vorst 1938. Deelname retrospectieve Landschap in Limburgse kunst Hasselt 1954 met Nacht te Velm. Tentoonstelling 100 jaar geboorte in Galerij Regard 17 Brussel 1974. Aquarellenreeks Roches et nuées, lithoreeks Merveilles. Schilderij Boerenkrijg  1914 verworven door stadsbestuur Sint-Truiden 1987.




'Servantes de Saint-Trond', G.M. Baltus 1910 (uit: NORMAN, DELAHOUSSE en DE BRAEKELEER 1991). 


Publicaties: Technics of painting, Glasgow, 1912; vert. A. Van Hildebrand, Le problème de la forme dans les arts figuratifs, Parijs: Bouillon; Strasbourg: Heitz en Mündel; Brussel: Lacomblez, ca. 1903.
Lees: M.C., Georges-M. Baltus, Brussel: Les monographies illustrées, z.j.; P.A. LEGRAND DE REULAND, Georges M. Baltus, (Anthologie des artistes Belges contemporains, 2), Brussel: Pro Tempore, 1939, met o.a. gedicht over Sint-Truiden en schilderij Ordingen kapel; DE SEYN, p. 28-29; P. CLERINX, Bij het schilderij van Christina door mr. Georges Baltus, in Christina de Wonderbare. Gedenkboek 1150-1950, Leuven: Bibliotheca Alfonsiana, 1950, p. 36-38; WIEDAT, p. 21; Raoul CHANET, Baltus, Georges, Richard, Guillaume, Michel, Marie, in Hier en nu Sint-Truiden, nr. 21, 1974, p. 20; Centenaire de G.M. Baltus, tentoonstellingscatalogus, Brussel: galerij Regard 17, 1974; Ivo BAKELANTS, De glasschilderkunst in België in de negentiende en twintigste eeuw. Repertorium en documenten, B., Wommelgem: Den Gulden Engel, 1986, p. 237; Herdenkingsbrochure naar aanleiding van de schenking van het schilderij ‘De Boerenkrijg’ van Georges Marie Baltus, door zijn zoon, de heer Aldo Baltus, aan de stad Sint-Truiden, ST:stadsbestuur; 1987; Anne NORMAN, Anne DELAHOUSSE en Catherine DE BRAEKELEER, Georges-Marie Baltus 1874-1967, z.p., 1991; Kamiel STEVAUX, Sint-Truiden en het ex libris, Sint-Truiden 2003, p. 15-16 noot 41 en 18; BEKTRUI, 1, 2004, p. 10-11; TRUDO, 1993, p. 152-153; Albert BONTRIDDER, Baltus, Ado, in NBIONAT, 7, 2003, p. 19-21; RASKIN, p. 34-35; Alison BROWN, Ray MCKENZIE en Robert PROCTOR, The flower and the green leaf. Glasgow School of Art in the time of Charles Rennie Mackintosh, Edinburgh: Luath Press, 2009, p. 65. 




Lees meer