Sint-Truiden zei NEE

Sint-Truiden zei nee.

 Europa kwam verarmd uit de zelfmoordpoging van de Eerste Wereldoorlog 1814-1918. De 19de-eeuwse Britse supermacht en diverse keizerrijken maakten plaats voor de opkomende Verenigde Staten. De loutering na een jarenlange, bloedige uitputtingsoorlog bracht aanvankelijk meer democratie door uitbreiding van stemrecht, onder meer voor vrouwen. Maar de angst voor het communisme bij de bezittende klasse, het revanchisme van de vernederde Duitsers en de Amerikaanse beurscrash verleidden vele mensen naar Nieuwe Orde-bewegingen. De hele maatschappij werd er idealiter ingezet voor een volksnatie onder leiding van een alleenheerser voor het leven, omringd door een kliek van partijgenoten. Ook veel Vlamingen, soms gebroodroofd als activist en medewerker van de bezetter in de Eerste oorlog, zagen heil in linkse of rechtse uitersten, vaak gesponsord door hun grote buitenlandse voorbeelden. In Italië en Duitsland boekten rechtse, autoritaire partijen succes. Maar eens verkozen roeide Hitler in Duitsland genadeloos politieke tegenstanders, Joodse mensen, gehandicapten en zigeuners uit. Zijn militaire successen vanaf 1939 tegen Polen, Nederland, België, Frankrijk en aanvankelijk tegen Rusland brachten een ware verafgoding. In België werden bestuur, uurwerk, industrie en landbouw volgens Duits model ingevoerd. De verslagen Vlaamse soldaten kregen een voorkeursbehandeling. Maar de verontwaardiging over een buitenlandse bezetter en arrogante, opportunistische collaborerende landgenoten deed ook in Sint-Truiden kiemen van verzet groeien. Niet het gewapende, saboterende verzet zoals in de industriestad Luik, maar een stille werking door leuzen kalken, geallieerde piloten en onderduikers helpen en inlichtingen verzamelen. Dat laatste was door de nabije Duitse Nachtjagersbasis van groot belang. De ideologisch erg diverse ‘weerstand’ groeide naarmate nieuws over Duitse nederlagen doorsijpelde en de oorlogsinspanning ook verplichte arbeiders in Duitsland eiste en dus onderduiking meebracht. De vooroorlogse bewegingen zoals Rex en VNV kwamen volop in nationaal-socialistisch vaarwater en moesten hand- en spandiensten leveren voor het Duizendjarige Rijk van Hitler. Zeker na de recrutering van Vlaamse legionnairs voor het kwakkelende Duitse Oostfront en de zwart (collaboratie)-wit(weerstand) burgeroorlog met wederzijdse liquidaties in de maanden voor de bevrijding in september 1944. In Sint-Truiden schakelden de Duitse inlichtingsdiensten lokale vertrouwensmannen in, die anti-Duitse voormannen en hun helpers uit de weerstand verklikten. In mei 1943 was er een grote razzia waarbij een zestigtal jongemannen via Breendonk verdwenen naar Duitse kampen. Tien van hen keerden nooit weer. Daarnaast waren al een reeks individuele stadsgenoten opgepakt en gefusilleerd, of naar de kampen afgevoerd. De haat tegen de vluchtende Duitsers en hun medewerkende Belgen explodeerde tijdens de Bevrijdingsdagen en bij de terugkeer van overlevende stadsgenoten uit de concentratiekampen.

ONTDEKKING VAN DE DAG

De Tongersesteenweg (1817), ruggengraat van Limburgs-Haspengouw


De Tongersesteenweg (1817), ruggengraat van Limburgs-Haspengouw


Het efficiënte romeinse weggennet, zoals de ‘kassei’ Tongeren-Tienen, verviel in de vroege middeleeuwen. Waar geen bevaarbare waterlopen waren, was men opnieuw aangewezen op lokale onverharde verbindingen met diverse alternatieven naargelang de seizoensmodder. Terwijl het Luikerland in de 18de eeuw steenwegen aanlegde voor economische ontsluiting zoals de weg Luik-Sint-Truiden(-Brussel) in 1715-1740, was de Franse bezetter rond 1800 vooral militair gemotiveerd voor snelle, rechtlijnige verbindingen. De ‘Route Napoleon’ of het deel Maastricht-Tongeren van de verbinding Keulen-Duinkerken werd in 1804-1813 afgewerkt.

Vandermaelenkaart ca. 1850 met de steenweg als rechtlijnige verbinding. Bareel en kilometerpalen of ‘bornes’


Het was wachten op de Hollanders en hun Waterstaat-ingenieur De Sermoise om op 9 december 1817 de eerste steen te laten leggen aan de Sint-Truiderpoort in Tongeren door de provinciegouverneur. Het tracé dwars door de velden en weiden trok al snel handel en bewoning van de opzij liggende dorpskernen aan, getuige de jaartallen op vele gevels en de verbindingen zoals de dreef te Ordingen. De oude ‘Truierbaan’ in Rijkel verviel tot veldweg. Een tolbarreel aan het kruispunt met de Houtstraat Brustem deed dienst tot in 1867 deze gebruikersbijdrage werd opgeheven.

De weg naar Tongeren startte aan de oude Brustempoort. De beginkilometers waren gekend voor het omtuinde Casino (1862), het huis Moreau (1872), de arbeidershuisjes en het koetsenatelier Vanslype op de Pinberg en later voor de Veiling Haspengouw (1939-2017) en toegangen tot de Industriezone Schurhoven.

Na deze steenweg voltooide men vanuit de stad Sint-Truiden de kasseiwegen naar Hasselt (1838), Diest (1844) en Namen (1855).


In augustus 1914 kon de Duitse ruiterij haar opmars van Tongeren naar Sint-Truiden (en Orsmaal) ongestoord uitvoeren. Ze staken huizen in brand op de Pinberg, maar ter compensatie kwamen er nog voor het oorlogseinde enkele ‘Pruisenhuisjes’ of modelwoningen langs de Tongersesteenweg.

Drie rotondes in Ordingen, Borgloon en Tongeren moeten de verkeersstroom, vaak ‘gehinderd’ door traag landbouwverkeer, op deze N79 veiliger later verlopen. De lengte van deze gewestweg Sin-Truiden bedraagt tot aan de landgrens in Vroenhoven 34,6 kilometers. In Tongeren sluit ze aan op de autosnelweg Antwerpen-Luik E313.

De spoorlijn Tienen-Tongeren iets ten noorden van de steenweg was tussen 1876 en 1957 actief voor personenvervoer en biedt nu op haar tracé een recreatieve en toeristische fietsweg. 



Lees: Frank MULLENERS, ‘De eerstesteenlegging van de steenweg Tongeren-Sint-Truiden (1817)’, in ‘Historische bijdragen ter nagedachtenis van G. Heynen’, Sint-Truiden: Geschiedkundige kring van Sint-Truiden, 1984, p. 227-230; ‘Sint-Truiden ingekaderd 1830-1914’, tentoonstellingscatalogus, Sint-Truiden: vzw. Sint-Truiden 1300, 1998, p. 110-123.

 

Lees meer