Sint-Truiden zei nee.
Europa kwam verarmd uit de zelfmoordpoging van de Eerste Wereldoorlog 1814-1918. De 19de-eeuwse Britse supermacht en diverse keizerrijken maakten plaats voor de opkomende Verenigde Staten. De loutering na een jarenlange, bloedige uitputtingsoorlog bracht aanvankelijk meer democratie door uitbreiding van stemrecht, onder meer voor vrouwen. Maar de angst voor het communisme bij de bezittende klasse, het revanchisme van de vernederde Duitsers en de Amerikaanse beurscrash verleidden vele mensen naar Nieuwe Orde-bewegingen. De hele maatschappij werd er idealiter ingezet voor een volksnatie onder leiding van een alleenheerser voor het leven, omringd door een kliek van partijgenoten. Ook veel Vlamingen, soms gebroodroofd als activist en medewerker van de bezetter in de Eerste oorlog, zagen heil in linkse of rechtse uitersten, vaak gesponsord door hun grote buitenlandse voorbeelden. In Italië en Duitsland boekten rechtse, autoritaire partijen succes. Maar eens verkozen roeide Hitler in Duitsland genadeloos politieke tegenstanders, Joodse mensen, gehandicapten en zigeuners uit. Zijn militaire successen vanaf 1939 tegen Polen, Nederland, België, Frankrijk en aanvankelijk tegen Rusland brachten een ware verafgoding. In België werden bestuur, uurwerk, industrie en landbouw volgens Duits model ingevoerd. De verslagen Vlaamse soldaten kregen een voorkeursbehandeling. Maar de verontwaardiging over een buitenlandse bezetter en arrogante, opportunistische collaborerende landgenoten deed ook in Sint-Truiden kiemen van verzet groeien. Niet het gewapende, saboterende verzet zoals in de industriestad Luik, maar een stille werking door leuzen kalken, geallieerde piloten en onderduikers helpen en inlichtingen verzamelen. Dat laatste was door de nabije Duitse Nachtjagersbasis van groot belang. De ideologisch erg diverse ‘weerstand’ groeide naarmate nieuws over Duitse nederlagen doorsijpelde en de oorlogsinspanning ook verplichte arbeiders in Duitsland eiste en dus onderduiking meebracht. De vooroorlogse bewegingen zoals Rex en VNV kwamen volop in nationaal-socialistisch vaarwater en moesten hand- en spandiensten leveren voor het Duizendjarige Rijk van Hitler. Zeker na de recrutering van Vlaamse legionnairs voor het kwakkelende Duitse Oostfront en de zwart (collaboratie)-wit(weerstand) burgeroorlog met wederzijdse liquidaties in de maanden voor de bevrijding in september 1944. In Sint-Truiden schakelden de Duitse inlichtingsdiensten lokale vertrouwensmannen in, die anti-Duitse voormannen en hun helpers uit de weerstand verklikten. In mei 1943 was er een grote razzia waarbij een zestigtal jongemannen via Breendonk verdwenen naar Duitse kampen. Tien van hen keerden nooit weer. Daarnaast waren al een reeks individuele stadsgenoten opgepakt en gefusilleerd, of naar de kampen afgevoerd. De haat tegen de vluchtende Duitsers en hun medewerkende Belgen explodeerde tijdens de Bevrijdingsdagen en bij de terugkeer van overlevende stadsgenoten uit de concentratiekampen.
