Peeters, Jozef (Albert Lambert Marie), verzetsman

Sint-Truiden 06.09.1896  Luik 31.08.1943 

Zoon van beenhouwer François in Brustemstraat en Adèle Goffin, in 1910 verhuisd naar Spikboomwijk  Brustem . Neefje van priester Peeters. Rosharig. Priester 1920. Eerste Mis Brustem 6 juni 1920. Leraar normaalschool Theux. Kapelaan Othée 1923. Ook aalmoezenier ACJB dekenaat Villers-l'Evêque 1925. Pastoor en bouwheer Comblain-au-Pont 1933. Bouw kapel Pont de Sçay 1935 met later school erbij. Motorrijder. Als verzetslid  aangehouden in hotel te Remouchamps, geïnterneerd in Sint-Gillis Brussel en Saint-Léonard Luik. Ter dood veroordeeld door Duits Krijgsgerecht Luik 16 juli 1943. Gefusilleerd in Citadel Luik na het zingen van het Magnificat. Herbegraven 1945 bij stenen parochiekruis op kerkhof Comblaint-au-Pont.

Lit.: Laurent LOMBARD, Lhéroïque curé de Comblain-au-pont, (Collection Coeurs belges), Luik: Vox Patriae, 1946; J. FABRI, Figures et témoignages. Labbé Joseph Peeters, curé de Comblain-au-Pont, (Appèls. Bibliothèque de lintellectuel chrétien, 6de reeks.10), Luik: Editions du centre catholique des intellectuels belges, 1957; Benedicta Maria KEMPNER, Priester vor Hitlers Tribunalen, München: Rütten & Loening Verlag, 1966, p. 321.
ONTDEKKING VAN DE DAG

Het (ver)zoenkruis in Groot-Gelmen

Na een ongeval of moord plaatsen familie of kennissen vaak ter plekke een gedenkteken. Zogenaamde moordkruisen zijn al eeuwen bekend. Een bijzonder, zeldzaam kruis is een 'zoenkruis', opgericht door de partij van de moordenaar als verzoening met de familie van het slachtoffer. In Groot-Gelmen leunt er zo eentje nog tegen de kerkhofmuur:

Dit + staet ter memorie
van Jan Morbiers soon van
Leonard(us) Morbier(s) en Margareta
Bartole(yns) die van leve ter
doot bracht is deur Gysen
Vasoens, a(nno) 1643 ten 30 july
bidt voor
die ziele

In de zomer van 1643 werd Jan, de zoon van oud-schepen Leonard Morbiers, gedood door zijn dorpsgenoot Gijs Vasoens in Groot-Gelmen. De omstandigheden kennen we niet. Wel bleef een verslag bewaard van de bemiddelingsvergadering in herberg Het Klaverblad in Sint-Truiden. De twee broers van de moordenaar vroegen deze verzoening voor twee 'goede mannen', zijnde juristen-schepen van de stad. Notaris Van Nuyst stelde het contract op. Onder meer de vader van het slachtoffer, diens schoonzoon als secretaris van de rechtbank Gelinden en Christina Steukers, de moeder van de moordenaar, waren aanwezig. Die laatste nam de vergiffenis aan die vader Morbiers schonk aan moordenaar Gijs. 


Het kruis in maaskalksteen, met de ondergrondse voet

De moordenaar, zelf dus niet aanwezig, moest onmiddellijk 150 gulden laten betalen voor kosten van begrafenis en andere, en een jaarlijkse rente van 6 gulden voor een jaarmis, op een stuk akker.  Gijs moest binnen het jaar een stenen kruis oprichten op het plaatselijke kerkhof van 3,5 voet boven de aarde en met daarin de naam van Jan en zijn sterfdatum gekapt. Aan de armen van Groot-Gelmen zou hij 8 vaten koren geven en gebakken brood. Het brood was uit te delen in de week van de Sint-Maartenkermis, patroon van de parochie. De moeder van de moordenaar kreeg van de vader van het slachtoffer 3 vaten koren. Waarschijnlijk was ze onbemiddeld?
Alle notaris- en verteerkosten in het Klaverblad zijn voor rekening van Gijs of Gijsbrecht voluit, die een contactverbod van drie jaar krijgt met de kinderen en bloedverwanten van de vermoorde Jan. 

We schenken hier en nu nog altijd aandacht aan de vermoorde Jan. Wat bewijst dat deze eeuwenoude vorm van verzoening werkt. 




Jacques BROUWERS, Een zoenkruis te Groot-Gelmen, in Limburg, jg. 52, 1973, p. 61-68; Willem DRIESEN en Roger HAUBRECHTS, Groot-Gelmen via Helshoven. Wandeling, in Sint-Truiden, NATUURlijk een monument. Open Monumentendag Vlaanderen, Sint-Truiden: stadsbestuur, 2004, p. 104-109 en 111; Lambert BAREE te Groot-Gelmen, website home.scarlet.be/hetoudelandvanluik/, pagina Groot-Gelmen, 2019 raadpleging.