Heks verlaat haar lichaam

Heks verlaat haar lichaam

Naast X de heks woonde een vrouwtje dat de eieren van haar kip nergens kon vinden. Iedereen vermoedde wel dat de kip haar eieren op de zolder van de heks legde, maar iedereen was bang van X. Op een dag kwam de zoon van het vrouwtje thuis met de boodschap dat hij X boven op de berg had gezien. "Ga dan eens gauw kijken op de zolder van de heks", vroeg het vrouwtje aan haar zoon. De zoon deed het en vond inderdaad de eieren op X s zolder. Op het ogenblik dat de zoon de eieren wilde aanraken, weerklonk er een stem "Laat dat eens liggen, snotneus!" Het was enkel X' geest die had gesproken, want haar lichaam stond nog steeds boven op de berg. Pas enkele uren later heeft men X zien terugkeren van de berg.

Polieneke was een heks en daarnevens woonde een braaf vrouwke en die haar hen lei haar eieren verloren. Maar ze dachten wel dat ze op de zolder van Polieneke lei, maar ze hadden schrik van haar. En op een keer kwam het jongske thuis en hij zei dat hij Polieneke daar boven op de berg gezien had. 'Ga dan eens gauw zien naar die eieren op haar zolder' zei 't vrouwke. Maar toen hij zijn hand juist op de eieren wou leggen, zei Polieneke ineens 'Laat ze liggen snotneus.' Dat was haar geest en haar lichaam stond daarginder boven ontgeest, want een beetje daarna kwam ze eerst terug aan. Dat kunnen de heksen.

Opgetekend door F. Beckers, Leuven, 1947 in Wilderen

ONTDEKKING VAN DE DAG

Het (ver)zoenkruis in Groot-Gelmen

Na een ongeval of moord plaatsen familie of kennissen vaak ter plekke een gedenkteken. Zogenaamde moordkruisen zijn al eeuwen bekend. Een bijzonder, zeldzaam kruis is een 'zoenkruis', opgericht door de partij van de moordenaar als verzoening met de familie van het slachtoffer. In Groot-Gelmen leunt er zo eentje nog tegen de kerkhofmuur:

Dit + staet ter memorie
van Jan Morbiers soon van
Leonard(us) Morbier(s) en Margareta
Bartole(yns) die van leve ter
doot bracht is deur Gysen
Vasoens, a(nno) 1643 ten 30 july
bidt voor
die ziele

In de zomer van 1643 werd Jan, de zoon van oud-schepen Leonard Morbiers, gedood door zijn dorpsgenoot Gijs Vasoens in Groot-Gelmen. De omstandigheden kennen we niet. Wel bleef een verslag bewaard van de bemiddelingsvergadering in herberg Het Klaverblad in Sint-Truiden. De twee broers van de moordenaar vroegen deze verzoening voor twee 'goede mannen', zijnde juristen-schepen van de stad. Notaris Van Nuyst stelde het contract op. Onder meer de vader van het slachtoffer, diens schoonzoon als secretaris van de rechtbank Gelinden en Christina Steukers, de moeder van de moordenaar, waren aanwezig. Die laatste nam de vergiffenis aan die vader Morbiers schonk aan moordenaar Gijs. 


Het kruis in maaskalksteen, met de ondergrondse voet

De moordenaar, zelf dus niet aanwezig, moest onmiddellijk 150 gulden laten betalen voor kosten van begrafenis en andere, en een jaarlijkse rente van 6 gulden voor een jaarmis, op een stuk akker.  Gijs moest binnen het jaar een stenen kruis oprichten op het plaatselijke kerkhof van 3,5 voet boven de aarde en met daarin de naam van Jan en zijn sterfdatum gekapt. Aan de armen van Groot-Gelmen zou hij 8 vaten koren geven en gebakken brood. Het brood was uit te delen in de week van de Sint-Maartenkermis, patroon van de parochie. De moeder van de moordenaar kreeg van de vader van het slachtoffer 3 vaten koren. Waarschijnlijk was ze onbemiddeld?
Alle notaris- en verteerkosten in het Klaverblad zijn voor rekening van Gijs of Gijsbrecht voluit, die een contactverbod van drie jaar krijgt met de kinderen en bloedverwanten van de vermoorde Jan. 

We schenken hier en nu nog altijd aandacht aan de vermoorde Jan. Wat bewijst dat deze eeuwenoude vorm van verzoening werkt. 




Jacques BROUWERS, Een zoenkruis te Groot-Gelmen, in Limburg, jg. 52, 1973, p. 61-68; Willem DRIESEN en Roger HAUBRECHTS, Groot-Gelmen via Helshoven. Wandeling, in Sint-Truiden, NATUURlijk een monument. Open Monumentendag Vlaanderen, Sint-Truiden: stadsbestuur, 2004, p. 104-109 en 111; Lambert BAREE te Groot-Gelmen, website home.scarlet.be/hetoudelandvanluik/, pagina Groot-Gelmen, 2019 raadpleging.