ERFGOUD

Proza

't Is fiest in elk geval

...djie os ziet, dan zen ve wirremal aroet,’t Is oangeboure en ’t zit bet oos in ’t bloed,Vil do te viere dan zen vie...

Aan Sint-Trudo

... deze foto…Jesus Rijk hebt uitgebreidUwe liefde en biddend boetenBracht uw volk aan Jesus voetenU Sint-Trudo danken wi...

Aan... (Alfred Weustenraad)

...hter voor ;maar mijn verstand en oog en oor,hoe schoon ook lood het jeugdig gedicht,hield ik, verstrooid, op hem zelve g...

Aelst in Haspengouw

...boer van Haspengouw,die leeft van eigen akkerbouw;die tarwe en gerst, in overvloed,ziet gulden in den zonnegloed.Mijn la...

Abdijtoren - gedicht

Kijk me aan,zie me staan!Eerst zetten ze me op puntdak, monnikskap, verdrievoudigen mijn mutsen, rekken ze tot gotiek, b

Abdij - gedicht

...ijf, de tijd eenpassant aan mij. Huis van gebeden geschrift, vannaarstig en van stilgeschuifel Offergangers komen voorbi...

Alaaf en Alaaf

...en fee zen hei, we zen wir arout,Ve moake plezier, da zit in os bloedWant we vie-re, Carnaval en Sintruin.Wol hee gon fe...

Aldous Huxley

...ans geslachtdwepend met Darwin's vuurnaar Eton en Oxford gebrachtdoordrenkt in literatuur door Lady Virginia Woolf geste...

Alomme rust

De jonge pater Hilarion Thans uit de Maaskant lag ziek te bed in het Minderbroedersklooster in Sint-Truiden toen hij dit

As we carnaval gon viere in Sintruin

...ntruinRef.As we carnaval gon viere in Sintruin,Loote wee de klokke van den toure luin,As we carnaval gon viere in Sintru...

als een waterlelie

Bloemgedicht

Balk

...urend-naar men zegt vielhij met een zucht-. ontdaan van tooi en tak, van Tijdgepeld, gevild tot op denerf, in kerf en kn...

BBQ in Chateau de la Motte

...skotelet, worst en zware theorieënworden gedraaid onder de grill van de zonmannen met buiken en spierwitte knieënklink...

Bevingen

...UIZENPIKKEDONKER VERBORGEN ONDERDE AANPLANT VAN HOOGSTAMBOMEN,HEEFT IEMAND BESLOTENTHUIS TE HOREN. STALEN LUIKEN HANGEN ...

Brandweer

...hermend in duisternis en smooronder bluswater en vallend gruiszoeken hun lichtbundels een spoor naar leven in het laaien...

Bij de kapper

...n zich snerpend kruisenen föhnen eentonig druisenvertellen Truineers hun verhaalin een rijk doorspekte taal “is da ni...

Broeders Ziekeren

...0 jaar te ZiekerenZ orgbehoevenden van Maas tot Waal I n zielenood of uitgeblustE rvoeren hier gastvrij onthaalK nars'ta...

Brustem Kermis

...smijn motor loeide hard,het bandenrubber kwijndedie situatie, zo benard,kwam maar niet aan zijn einde. een veertigtonner...

Burgemeester 2005

...10 joarDa ich mich inzet ver Sintruin.Ich weit het, joa 't is woarVerkierde kl6kskes goenke loinMa ich trok mich da ne a...

Chaussée d’amour / ik ging vreemd

...vreemd mij wenkend met een zwoel gebaarvan achter hun vitrinemaakten ze mijn libido klaaren streelden zoet mijn zinnen d...

Chaussée d'amour /Latex Story

...ze lokt me met haar hinde-ogenprikkelt mijn zinnen door het glasoogstrelend heupwiegt zij op hogestiletto-hakkenen Igles...

Chaussée

...e métskes van plezier ?Dé zitte in Brustem, dé zitte in Brustem!Moe zin de métskes van plezier?Dé zitte in Brustem,...

Chaussée d'Amour limerick

...-TruidenWordt weldra begrensd naar het zuiden.Maar de krolse passantKrijgt aan elke kantEen strook voor het keuren der b...

Christina lofzang

...int-Truidens kind Nu in het vreugdpaleisWaar gij bij God genade vindtLeid ons naar ’t paradijs!Christina kind van onze...

Christina the Astonishing

...stonishing (Nick Cave)Lived a long long time agoShe was stricken with a seizureAt the age of twenty-twoThey took her bod...

Couplets de "Jan”

... pas” och .Jan, dje moet niks zeggen,Want en de stad weudt sebiet gelameerd :Ich bevroeg mich : wa zoo ich waôl aanle...

Couplet des Egouts

...ient de nous doterD'une dernière nouveauté,C' est encor' nous qui d'vrons payerCett' blague, excessivement chère;Sous...

Controletoren: Duitse toren/Bramble HQ

...amble HQMesserschmittsMosquito'sHalifaxesWellingtonsMustangsB 26's…allemaal heb ik ze gelatenzien en horen passeren,hu...

Couplets des Chasseurs

...ions en notre villeC’est à s’faire de la billeNous avions un escadronD’artilleurs en garnison;Ce fut pour le Sain...

Couplets du Garde-civique

...r tout engourdi, lorsque neuf heures sonnent,C’est au manège que l’on baille, sac au dos;Tout l’mond’ répond p...

Darteldwarse Cicindria

...uw lint, Cicindria is haar naam.Zij, ware moeder, zonder stroom, abdij noch stad.Zij, gesplitste en ondergrondse ader, t...

de beste binken drinken het

...ver de boan van Gingelom tjoekte et span van Bèr-la-Guèrema én den drei no Kerrekomvuul er een bierton van zèn kèr ...

De 12e man

...omaan Sintruin, Komaan Sintruin, Komaan Sintruin ….) Refrein: Canarie, de hele stad roept hier weer Canarie,Geel en bl...

d'Eygenliedje Zepperen

...rtelstraat die net en rein,Gelijk een steenweg ook moet zijn,Door ’t hart van d’Eygen gaat.En ze loopt al krom en ze...

De Boddelkèèr

...be toos op de boddelkèèrLuistet no oos echt gebuirt verhoalWe brenge het vol zwoeng en be hiel voul lagèreAl moake we...

De Boddelkeir

... toos op de boddelkeerLuistert no oos echt gebuirt verhoalWe brenge het vol zwoeng en be voul lagèreAl moake we van tij...

De Grote Man van Sint-Truiden

...liedeken van den grooten man van Sintruyden, dy te Hasselt ghesonden was om hun processie te vercieren.Wy wilt hooren ee...

Christina the Astonishing (fragment boek)

...gment boek)The visit. The day we made the walk to Brusthem was the tail end of a summer storm, the sky sagged low over t...

Beweeg over een jaartal...
ONTDEKKING VAN DE DAG

De legende van de "Kommeduur"

De Franse bezetter had vanaf 1795 alle kerkelijke bezittingen vogelvrij verklaard. De openbare verkoop ervan lokte ondernemers aan. Zo werd de commanderij Bernissem van de Duitse ridderorde opgekocht door de Sely-Longchamp en schoonzoon Hyacinthe de Chestret startte er in 1839 een bietsuikerfabriek. In 1880 was er een zware brand en agronoom Jules Cartuyvels herbouwde de fabriek, die tot in 1913 bleef werken. 

In de volksmond bleef de herinnering aan de brand bewaard, geromantiseerd voor het stedelijk infoblad 'Hier en Nu' in de jaren 1965-1976 door landbouwleraar en stadssecretaris Georges Vandenborne, die afkomstig was van Bernissem. De 'Commeduur' zou later door hem nog opgevist worden in de carnavalsorde 'van de Commeduur' en in de 'Commanderie' van de fruitteeltlobby. Roger Collart bundelde diverse verhalen van Vandenborne in zijn cursus volksverhalen en legendes. 


“Uchtern” zuchtte de totaal versleten vrouw gelaten, “dat wordt niet meer gedaan. De mensen hebben geen tijd meer om avond aan avond gedurende de lange wintermaanden dicht bijeen rond het haardvuur te kruipen. De televisie heeft de legendes verjaagd. Vroeger, toen ik jong was, vertelde mijn grootmoeder nog al die oude verhalen. Eerst verplichtte ze iedereen geduldig in de vlammen te staren, wel een uur lang. Er werd weinig gesproken. De mannen gaven de brandewijn door. De vrouwen naaiden tevreden omdat het klein grut weer voor een paar uren verzadigd was aan aardappelen met melksaus. Vroeger…” Haar blik richtte zich weer op de vlammen, als zocht ze daarin het antwoord op die onbegrijpelijke beschaafde, kille 20ste eeuwse wereld, en dat antwoord kwam… We tuurden nu allemaal in de vlammen, we wilden zien wat de oude vrouw zag…

“Kent ge de hoeve van Bernissem”? Ze zweeg even maar niemand onderbrak haar. We zochten het antwoord van die kronkelende slangen. “Jaren geleden kon je de hoeve al van ver zien liggen als je in de richting van Terbiest wandelde. De hoge bomen piekten als een beschermende haag rond de hoeve, maar dat belette niet dat hier en daar vlekjes verweerd baksteen tussen de takken glinsterden. Ze had er altijd al gestaan zolang als ik leefde, zo langs als mijn grootmoeder leefde. We wisten wel dat de Tempeliers er eeuwen en eeuwen geleden hun “kommeduur” strenge gehoorzaamheid verschuldigd waren. Bernissem was een kommanderij van de Teutoonse ridderorde, een van de vele. En de kommeduur, de “comthur” noemden de ridders hem, was geliefd bij zijn mensen en bij de bevolking. De jaren regen zich aaneen tot een snoer van rustige eeuwen en toen gebeurde het…” Eén vlam spetterde plots hoog op, het hout knetterde en wierp gensters de kamer in. Gefascineerd bleven we de vlammen fixeren.

“De Fransen kwamen”. Even keek de oude vrouw op. “Er zijn er velen geweest, maar toen mijn grootmoeder nog een jonge stevige vrouw was (ze moet toen vijftien of zestien jaar geweest zijn) waren de Fransen in het land. Napoleon wierp heel Europa aan zijn voeten. Het ene decreet na het andere ontnam onze mensen hun vrijheden. Ook de Truiense ridderorde werd ontbonden. Bernissem werd een suikerfabriek. De boeren uit de omgeving meden haar zoveel mogelijk want Bernissem stierf voor hun ogen”.

De oude vrouw leek voor onze ogen in elkaar te schrompelen. “De fabriekslui zorgden niet voor het landgoed. Bernissem werd niet met liefde behandeld. Voor hen was de hoeve slechts een opeenhoping van bakstenen en pannen, toevallig bruikbaar als fabriek. Zo een houding vroeg om ongelukken. Toen mijn grootmoeder zowat twintig jaar was, sloeg de brandklok op zekere nacht alarm. In hun lange onderbroeken holden de mannen naar de plaats van het onheil: van ver zag je het vuur al boven de bomen uitslaan. Bernissem werd door de vlammen verwoest. Ook de vrouwen renden naar de hoeve toe en de kinderen sukkelden er achter aan. Met emmers, kommen, ketels en pannen werd gezeuld om te redden wat er te redden viel. Te laat echter… het ogenblik kwam dat de toegeschotenen het moesten opgeven, machteloos stonden ze daar toe te kijken hoe de eeuwenoude hoeve onder hun ogen tot puin verviel, tot plotseling… een bloedrood waas zich verspreidde op de plaats waar voorheen de kapel stond. Er ging een rilling door het publiek maar toch bleven ze aan de grond genageld staan. Voor hun ogen ontplooide het bloedrode waas zich tot een prachtig misgewaad en boven het misgewaad verschenen heel vaag het hoofd en de gelaatstrekken van de laatste kommeduur. Toen zagen ze ook zijn handen, twee lijkwitte handen in een zegenend gebaar boven een kelk gestrekt. De kommeduur las de mis ! De kommeduur nam wraak!

De baldadigheid van Napoleon was eindelijk gewroken! Vol eerbied volgden de omstaanders de plechtigheid. Toen het vuur in de ruïne uitdoofde, verlieten ze in alle stilte de plaats van het onheil. De kommeduur kon voor eeuwig rusten…”



Lees: Roger COLLART, Volksverhalen en legenden, cursus toeristische gids, Sint-Truiden: stadsbestuur, 1992; Veerle JACOBS, Bietsuiker. Het 19de-eeuwse Haspengoud, in Sint-Truiden ingekaderd 1830-1914. Tentoonstellingen Sint-Trudofeesten 1998, Sint-Truiden: Sint-Truiden 1300 vzw., 1993, p. 160-167, met catalogusnotities door Willem DRIESEN, p. 167-174.