ERFGOUD

Erfgoeddag

Archiefzorg in actie, Erfgoeddag 2017

... actieHet stadsarchief van Sint-Truiden wil zorgdragenvoor haar documenten. Hoe?In september 2015 werd gestart met een ...

Willy Motmans fietsenverzamelaar, Erfgoeddag 2021 'De nacht'

...ietsschatten van Willy Motmans Willy geeft de kleine Marcel en ons als kijker uitleg over zijn unieke collectie van oude...

Ontstaan en ontwikkeling van de Ambachten in Sint-Truiden, Erfgoeddag 2019

...wikkeling van de Ambachten in Sint-Truiden Een overeenkomst uit 1112 tussen abt Rodulfus en de bakkers, brouwers, schoen...

Armenzorg en ziekenzorg in Sint-Truiden vóór 1800, Erfgoeddag 2017 'Zorg'

...g en ziekenzorg in Sint-Truiden vóór 1800 Iedere middeleeuwse stad heeft een netwerk van armenzorg en ziekenzorg uit...

Feestelijke beiaardklanken op de historische markt, Erfgoeddag 2021 'De nacht'

...telijke beiaardklanken op de historisch marktDe stadsbeiaardier in samenwerking met de Dienst Cultuur, Erfgoed en Archi...

Kiezen voor Truiens erfgoed? Ja! Erfgoeddag 2018

...g ‘Kiezen voor Truiens erfgoed? Ja!’We vroegen aan diverse verzamelaars en collectiebeheerders uit Groot Sint-Truide...

Erfgoeddag 2021 zoektocht door de kranten, nachtelijke puzzel

...zelWij dagen jullie opzoekingsvaardigheden uit! Om onderstaande puzzel op te lossen zal u moeten grasduinen in de krant...

erfgoed dag 2022 De Directeurs vertellen

... 2022 De directeurs vertellenSint-Truiden duikt in rijk onderwijsverleden tijdens Erfgoeddag Op de eerste zondag na de ...

erfgoed dag 2024 THUIS

In teken van Erfgoed dag 2024 ,met als thema “thuis” interviewde we in navolging van ons “hallo Micro” project e
Beweeg over een jaartal...
ONTDEKKING VAN DE DAG

Het (ver)zoenkruis in Groot-Gelmen

Na een ongeval of moord plaatsen familie of kennissen vaak ter plekke een gedenkteken. Zogenaamde moordkruisen zijn al eeuwen bekend. Een bijzonder, zeldzaam kruis is een 'zoenkruis', opgericht door de partij van de moordenaar als verzoening met de familie van het slachtoffer. In Groot-Gelmen leunt er zo eentje nog tegen de kerkhofmuur:

Dit + staet ter memorie
van Jan Morbiers soon van
Leonard(us) Morbier(s) en Margareta
Bartole(yns) die van leve ter
doot bracht is deur Gysen
Vasoens, a(nno) 1643 ten 30 july
bidt voor
die ziele

In de zomer van 1643 werd Jan, de zoon van oud-schepen Leonard Morbiers, gedood door zijn dorpsgenoot Gijs Vasoens in Groot-Gelmen. De omstandigheden kennen we niet. Wel bleef een verslag bewaard van de bemiddelingsvergadering in herberg Het Klaverblad in Sint-Truiden. De twee broers van de moordenaar vroegen deze verzoening voor twee 'goede mannen', zijnde juristen-schepen van de stad. Notaris Van Nuyst stelde het contract op. Onder meer de vader van het slachtoffer, diens schoonzoon als secretaris van de rechtbank Gelinden en Christina Steukers, de moeder van de moordenaar, waren aanwezig. Die laatste nam de vergiffenis aan die vader Morbiers schonk aan moordenaar Gijs. 


Het kruis in maaskalksteen, met de ondergrondse voet

De moordenaar, zelf dus niet aanwezig, moest onmiddellijk 150 gulden laten betalen voor kosten van begrafenis en andere, en een jaarlijkse rente van 6 gulden voor een jaarmis, op een stuk akker.  Gijs moest binnen het jaar een stenen kruis oprichten op het plaatselijke kerkhof van 3,5 voet boven de aarde en met daarin de naam van Jan en zijn sterfdatum gekapt. Aan de armen van Groot-Gelmen zou hij 8 vaten koren geven en gebakken brood. Het brood was uit te delen in de week van de Sint-Maartenkermis, patroon van de parochie. De moeder van de moordenaar kreeg van de vader van het slachtoffer 3 vaten koren. Waarschijnlijk was ze onbemiddeld?
Alle notaris- en verteerkosten in het Klaverblad zijn voor rekening van Gijs of Gijsbrecht voluit, die een contactverbod van drie jaar krijgt met de kinderen en bloedverwanten van de vermoorde Jan. 

We schenken hier en nu nog altijd aandacht aan de vermoorde Jan. Wat bewijst dat deze eeuwenoude vorm van verzoening werkt. 




Jacques BROUWERS, Een zoenkruis te Groot-Gelmen, in Limburg, jg. 52, 1973, p. 61-68; Willem DRIESEN en Roger HAUBRECHTS, Groot-Gelmen via Helshoven. Wandeling, in Sint-Truiden, NATUURlijk een monument. Open Monumentendag Vlaanderen, Sint-Truiden: stadsbestuur, 2004, p. 104-109 en 111; Lambert BAREE te Groot-Gelmen, website home.scarlet.be/hetoudelandvanluik/, pagina Groot-Gelmen, 2019 raadpleging. 

Lees meer